Nguyễn Hoài An (tổng hợp)

Các luật cấm báng bổ tôn giáo nghiễm nhiên trao cho chính quyền quyền phân xử đúng sai về tôn giáo. Và khi một chính quyền độc tài ủng hộ một tín điều tôn giáo nhất định, báng bổ tôn giáo trở thành cáo buộc thường xuyên được sử dụng để dập tắt những tiếng nói đối kháng từ những người phê bình hay những người chủ trương dân chủ.

Theo báo cáo năm 2014 của Ủy ban vì Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ, số lượng các nước có chế tài xử phạt những phát ngôn, biểu đạt được cho là báng bổ tôn giáo hay khinh thường, xúc phạm tôn giáo, biểu trưng tôn giáo, hình tượng tôn giáo hoặc tình cảm tôn giáo đang tăng lên. Ở một số nước, các cá nhân có thể đối mặt với án chung thân hoặc thậm chí án tử hình cho những tội danh được gắn nhãn: báng bổ tôn giáo.

Mầm mống của sự áp đặt

Với việc định nghĩa báng bổ là hành động thể hiện sự coi thường hoặc thiếu tôn kính Thượng đế hay những gì thiêng liêng, các luật cấm báng bổ nghiễm nhiên đặt định các chính quyền vào vị trí người phân xử đúng sai trong các cuộc đối thoại tôn giáo. Chúng cho phép các quan chức áp đặt những quan điểm tôn giáo cụ thể (mà họ cho rằng phù hợp với việc trị vì) lên các cá nhân, cộng đồng và những người bất đồng chính kiến. Thực tế là chúng đã cho thấy là dễ bị lạm dụng và lợi dụng hơn là bảo vệ các tôn giáo.

Dù thường được biện minh là thiết chế cần thiết để thúc đẩy sự hòa hợp tôn giáo, song những luật này lại có tác dụng ngược lại. Chúng khuyến khích những cá nhân cực đoan áp đặt, rao giảng công khai quan niệm của họ về chân lý lên người khác (dưới lớp vỏ tôn giáo – có thể là những tư tưởng cực đoan hoặc lạc hậu nhưng được bảo vệ), thậm chí thông qua biện pháp vũ lực; trong khi những cá nhân lên tiếng phản đối các quan điểm tôn giáo này luôn có khả năng trở thành “kẻ báng bổ”. Do đó khiến tình trạng khó dung nạp tôn giáo, phân biệt đối xử và bạo lực tôn giáo chỉ trở nên thêm trầm trọng. Điều này cũng tiềm ẩn những nguy cơ rõ ràng khi các chính quyền độc tài ủng hộ một tín điều tôn giáo nhất định, báng bổ tôn giáo trở thành cáo buộc thường xuyên để dập tắt những ý kiến phê bình hoặc những người chủ trương dân chủ.