PGS.TS Nguyễn Đức An, nguyên là nhà báo ở TPHCM, hiện giảng dạy và nghiên cứu Báo chí tại Đại học Bournemouth (Anh), cho rằng “dù pháp luật có cụ thể mức nào cũng không thể bao quát được đạo đức” khi Luật Khoa (LK) đề nghị ông trả lời liệu “vi phạm đạo đức báo chí cũng là vi phạm luật pháp” như phát biểu của một Phó chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam.

LK: Đạo đức báo chí thường được viện dẫn khi nói đến hành xử của nhà báo. Vậy đạo đức báo chí là gì?

Để hiểu đạo đức báo chí là gì, trước hết phải hiểu nghề báo thuộc một nhóm nghề đặc biệt, gọi là nhóm chuyên nghiệp (profession trong tiếng Anh). Cũng như bác sĩ, luật sư…, nhà báo hoạt động dựa trên sự tự trị nhất định về chuyên môn, dựa trên hệ thống tri thức và kỹ năng chuyên biệt. Tuy nhiên, mọi hành vi nghề nghiệp lớn nhỏ ở cấp độ cá nhân – từ việc lựa chọn, tiếp cận nguồn tin đến việc thể hiện thông tin trên trang báo – đều có tiềm năng ảnh hưởng rộng lớn trong xã hội. Để quyền lực xã hội đó không bị lạm dụng và để báo chí hoàn thành sứ mệnh, cần một hệ thống quy tắc ứng xử, còn gọi là quy chế đạo lý nghề, để từng nhà báo theo đó mà xử lý các tình huống hành nghề thường ngày.

Bác sĩ sẽ không hoàn thành sứ mệnh bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ cho cộng đồng nếu không dựa trên nguyên tắc vị tha, lấy bệnh nhân là lợi ích lớn nhất, cởi mở và tôn trọng bệnh nhân và thân nhân, liêm chính và chịu trách nhiệm trong phán xét chuyên môn… Cũng vậy, nhà báo không thể truy tìm, truyền đạt và chuyển giao thông tin và sự thật khách quan đến công chúng nếu thiếu những chuẩn tắc cơ bản như đặt lợi ích công chúng trên mọi lợi ích khác khi hành nghề, liêm chính, trung thực, chính xác, công bằng vân vân… trong khai thác và thể hiện thông tin, tôn trọng đời tư, bảo vệ nguồn tin khi cần…