Năm 2010, khi Ủy ban giải Nobel Hòa Bình trao giải cho Liu Xiaobo (Lưu Hiểu Ba), người vừa qua đời hôm thứ Năm tuần trước ở Trung Quốc, Fang Lizhi, nhà vật lý học thiên thể và là một người bất đồng chính kiến đang sống lưu vong ở Mỹ đã viết:d

“Giải thưởng được trao cho Liu Xiaobo bắt buộc thế giới Tây phương phải tự vấn lại cái khái niệm đầy nguy hiểm ngày càng thịnh hành và ăn sâu vào trí óc họ sau cuộc thảm sát năm 1989. Đó là, phát triển kinh tế sẽ nhất định khiến Trung Quốc dân chủ hóa”.

Giải thưởng Nobel năm ấy cũng cùng lúc thách thức những khái niệm khác, vốn cũng rất được giới học giả, chiến lược gia và doanh nghiệp phương Tây ưa chuộng. Họ luôn cho rằng những kẻ “nổi loạn” như ông Liu Xiaobo là một nhóm ít ỏi, sống chệch khỏi văn hóa truyền thống Trung Quốc.

Trong khi người Mỹ đã rất xem trọng những người bất đồng chính kiến ở Nga, như Andrei Sakharov, và ở Nam Phi, như Nelson Mandela, thì ngược lại, họ chưa bao giờ thật sự xem trọng những người bất đồng chính kiến ở Trung Quốc.

Trung Quốc ư? Đó là một nơi với hàng nghìn năm truyền thống đi ngược lại với các giá trị tự do và dân chủ, người Âu Mỹ thường hay có suy nghĩ như thế. Người Trung Quốc thích cuộc sống cộng đồng, thế nên, văn hóa của họ chẳng chú tâm gì về tự do cá nhân đâu. Họ không chia sẻ những giá trị của phương Tây. Người Trung Quốc tôn thờ những “giá trị Á Đông” (Asian values).

Lập luận này nghe ra thật bất cần đạo lý, khi nó được các doanh nghiệp và chính trị gia phương Tây dùng để phớt lờ những câu hỏi về những khoản đầu tư khổng lồ của họ ở Trung Quốc. Những người này lấp liếm rằng, người Trung Quốc không đếm xỉa gì đến nhân quyền, thế thì tại sao chúng tôi lại cần quan tâm chứ?