Bài viết này nằm trong số báo tháng Chín năm 2022 của Luật Khoa tạp chí, được phát hành trên ấn bản PDF đề ngày 1/9/2022.

Ngay sau khi Thế Chiến II kết thúc, George Orwell đã tự hỏi rằng nước Anh sẽ ra sao nếu nó rơi vào một trong những tín điều độc tài đã và đang thống trị thế giới suốt nửa đầu thế kỷ 20. Đó là nguồn cơn khai sinh cuốn tiểu thuyết phản địa đàng (dystopia) trứ danh mang tên “1984”. [1]

Chữ dystopia vốn bắt nguồn từ thuật ngữ utopia được học giả Sir Thomas Moore đề xướng trong tác phẩm cùng tên ra đời năm 1516. [2] Nếu như utopia biểu thị một xã hội lý tưởng nơi mà mọi thứ đều hoàn hảo và đáng mơ ước, thì dystopia hoàn toàn ngược lại: nó là xứ phản địa đàng đáng sợ.

Trong số những tiểu thuyết dạng ấy, riêng “1984” của Orwell có thể được coi là một cơn ác mộng triền miên khi những nỗi ám ảnh bị đẩy tới tột cùng. Cùng là tiểu thuyết phản địa đàng, trong khi “Thế giới mới mỹ lệ” (Brave New World) của Aldous Huxley vẽ ra một xã hội nơi các công dân đắm đuối trong niềm hạnh phúc giả tưởng, thì “1984” lại chìm trong cơn tuyệt vọng tối tăm. [3]

Đó là chốn mà các công dân của đất nước Oceania buộc phải sống trong cảnh thống khổ, sợ hãi, và tràn ngập lòng căm ghét hận thù.

Trong bài tiểu luận Tại sao tôi viết (Why I Write) ra đời năm 1947, một năm trước khi bản thảo cuốn “1984” được hoàn tất, Orwell tuyên bố rằng “tôi viết với niềm khát khao thúc đẩy thế giới theo một hướng cụ thể, nhằm thay đổi ý tưởng của con người về kiểu xã hội mà họ nên đấu tranh để đạt được về sau.” [4]

Còn Winston Smith, nhân vật chính trong tiểu thuyết 1984, người dám trượt ngòi bút thành những dòng “đả đảo Anh Cả” khắp nửa trang giấy, tại sao anh viết? Anh muốn để lại những trang sử chân xác cho những người tương lai, khi mà cùng lúc ấy, anh buộc phải làm cái nghề chuyên gọt giũa lịch sử để phụng sự chính quyền độc tài.

Nhưng, trong khi Orwell đạt được thành tựu đời mình qua nghề cầm bút, thì Winston đã quy hàng. Anh Cả – lãnh tụ tối cao của Oceania – đã thành công một cách xuất sắc trong việc khuất phục Winston và những kẻ mang trong mình mầm mống chống đối như Winston.