Vụ tai nạn xảy ra khi xe cứu hỏa và xe khách đâm trực diện vào nhau trên cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ ngày 18/3/2018 đã gây ra một cuộc tranh cãi trong công chúng về trách nhiệm pháp lý của các bên liên quan. Tuy Luật Giao thông đường bộ có quy định tại Điều 22 về quyền ưu tiên của một số loại xe, trong đó có xe cứu hỏa khi thi hành nhiệm vụ, nhưng điều đó không khiến cho mọi người đều đồng tình là phía cảnh sát PCCC không cần phải chịu trách nhiệm gì đối với tai nạn này.

Quan điểm của một số người dân khi cho rằng cảnh sát điều khiển xe cứu hỏa – mặc dù là đang làm nhiệm vụ – vẫn phải chịu một mức trách nhiệm nhất định đối với người khác khi tham gia giao thông, là hoàn toàn tương đồng với tư duy án lệ về vấn đề này tại Mỹ.

Vấn đề đang được tranh cãi trong vụ việc Pháp Vân – Cầu Giẽ vốn không hề mới trong các tòa án Mỹ, thậm chí còn thường xuyên xảy ra là khác. Luôn luôn có một câu hỏi được đặt ra đối với các nhân viên công vụ Hoa Kỳ: Đó là quyền ưu tiên được quy định trong pháp luật dành cho họ khi thực thi nhiệm vụ liệu có đồng nghĩa với việc họ sẽ hoàn toàn được miễn trừ trách nhiệm pháp lý khi sự cố xảy ra?

Câu trả lời là không.

Điều này có nghĩa là ở Mỹ, cho dù là xe cứu hỏa và các loại xe cứu hộ khác – tuy cũng có quyền ưu tiên khi thi hành nhiệm vụ tương tự như ở Việt Nam – nhưng đó không phải là một đặc quyền tuyệt đối.

Quy chuẩn cẩn trọng cho dân thường và Sự tắc trách hiển nhiên của nhân viên công vụ

Trong phạm vi bài viết này, chúng tôi sẽ đề cập đến một khái niệm pháp lý trong luật Mỹ – đó là hành vi coi thường bất cần (reckless disregard). Khái niệm này còn được biết đến với tên gọi sự tắc trách hiển nhiên (gross negligence) trong luật Dân sự.

Nhưng muốn nói về sự tắc trách hiển nhiên, thì chúng ta cần hiểu rõ một người anh em họ hàng của khái niệm này trước: Quy chuẩn cẩn trọng – Standard of Care. Quy chuẩn này có thể được hiểu trong phạm vi dành cho người tham gia giao thông như sau.

Mỗi một người khi tham gia giao thông đều phải tuân thủ quy chuẩn cẩn trọng được luật định ra. Ở Mỹ, khi gây ra tai nạn thì ngoài vi phạm luật giao thông, một người còn bị xem là đã tắc trách khi hành vi của họ nằm dưới mức của quy chuẩn cẩn trọng. Hành vi tắc trách có thể bị nạn nhân khởi kiện ở tòa dân sự để đòi bồi thường cho những thương tích do hành vi đó gây ra.