Số phận của những người công nhân như được đặt trong một ván cờ. Ở đó, họ không có tiếng nói và sự lựa chọn.

Trưa mùng Bảy Tết, tôi gặp Hưng khi đang chờ xe đò cùng vợ anh ở một cây xăng ven Quốc lộ 1A, tỉnh Sóc Trăng. Chuyến xe sẽ đưa hai vợ chồng và những người đang đứng gần đó trở lại những nhà máy ở Bình Dương.

Trong nhiều năm qua, người miền Tây đi làm công nhân ở Bình Dương đã trở thành một cuộc di cư không ngừng. Trước đó, người ta không nghĩ phải đi đến một nơi xa như thế để làm việc nhưng giờ đây nó lại trở nên phổ biến hơn bao giờ hết – có những xóm chỉ còn lại người già và trẻ con.

Câu chuyện của Hưng có vẻ tương đồng với những người miền Tây khác mà tôi từng tiếp xúc.

Hơn một năm trước, Hưng phải bỏ nghề đi biển để tìm một khác vì thu nhập không đủ sống dù gia đình anh ở khu vực nông thôn. Không được đào tạo nghề cũng chưa học hết phổ thông nên “đi Bình Dương” là thứ anh nghĩ đến đầu tiên. Phải mất hơn sáu tiếng đi xe đò từ quê anh (Trần Đề, Sóc Trăng) đến Bình Dương, tức là là cả hai vợ chồng không thể thường xuyên về thăm con nhưng họ không có lựa chọn.

Những lần nổ máy ra khơi trước đây nay đã trở thành những ca làm việc trong nhà máy sản xuất đồ gỗ của chủ người Trung Quốc. Hưng làm việc ở xưởng phun sơn. Vợ anh làm ở xưởng chà nhám.

Trung bình hai vợ chồng được trả từ 3-4 triệu đồng/người.

Trong suốt ba tháng trước Tết, cả hai đã tăng ca liên tục từ 7 giờ sáng đến 10 giờ đêm thì được thêm khoảng 2,5 – 3 triệu đồng/người. Điều này là trái với quy định của Bộ luật Lao động là số giờ làm thêm không quá 30 giờ trong một tháng.