Cuộc tranh luận về việc nhà nước kiểm soát giá giá khẩu trang khi nhu cầu tăng đột biến là cuộc tranh luận muôn thuở về việc hàng hóa khan hiếm nên được phân phối theo cơ chế nào: bình đẳng hay tự do.

Giả sử một xã hội thu nhỏ có 1000 người và 500 chiếc khẩu trang. Bình thường 1000 người mỗi ngày chỉ mua 100 chiếc khẩu trang để dùng, số khẩu trang còn lại được sử dụng để dự trữ. Đột nhiên từ phương Bắc xuất hiện một bệnh dịch lạ có khả năng lây lan từ người sang người. Tất cả 1000 người đều có nhu cầu sử dụng khẩu trang.

Câu hỏi được đặt ra là 500 chiếc khẩu trang sẽ được phân phối như thế nào cho 1000 người?

Nếu bạn là người theo quan điểm tự do, bạn sẽ ủng hộ cơ chế phân phối thị trường trên cơ sở lấy giá khẩu trang làm cơ sở để phân chia khẩu trang. Ai có nhiều tiền, trả giá cao hơn thì sẽ nhận được khẩu trang, ai không có đủ tiền thì phải nhường lại khẩu trang cho những người có nhiều tiền hơn. Như vậy sau khi phân chia thì sẽ có 500 người có đủ tiền để mua khẩu trang với giá cao và 500 người không đủ tiền phải chịu cảnh không có khẩu trang.

Cơ chế thị trường dựa trên quy luật giá cả là cơ chế mà Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới sử dụng để phân phối hàng hóa. Cơ chế thị trường cho phép mọi người tự do trao đổi hàng hóa với nhau dựa trên nguyên tắc thuận mua – vừa bán. Ai có đủ tiền thì sẽ mua được khẩu trang với giá cao hơn bình thường, ai không có đủ tiền thì buộc phải chờ đợi các nhà máy sản xuất thêm khẩu trang.