Giống như nhiều người Việt Nam, lần đầu tiên tôi biết đến sự tồn tại của “phản động ngoài đời thực” là qua báo đài của chính quyền. Đó là khoảng hơn mười năm về trước, khi những blogger đầu tiên bị bắt giữ vì tội “tuyên truyền chống nhà nước”.

Trước đó, trong suốt vài chục năm trời, “thế lực phản động” duy nhất tôi được nghe tới chỉ tồn tại trong những trang sách giáo khoa, nơi dày đặc các câu chuyện thiện ác đối đầu, mà vai thiện/ chính nghĩa luôn luôn là đặc quyền của phe ta/ Đảng Cộng sản, còn vai ác được dành cho tất cả những ai không chịu đứng cùng phe mình.

Tò mò khi thấy “phản động” bước ra đời thực từ trang sách, tôi mò mẫm tìm cách vượt tường lửa vào đọc những “trang web cấm”, các trang blog bị chính quyền chặn không cho người bình thường truy cập.

Chỉ sau vài tiếng ngụp lặn, sự tò mò tắt ngúm, nhường chỗ cho một cảm giác hụt hẫng ghê gớm.

“Mấy thứ này có gì hay ho đâu trời?!”, tôi tự hỏi.

Nếu không phải là chỉ trích, hay nói thẳng ra là “chửi” chính quyền, bằng đủ thứ ngôn ngữ hàng tôm hàng cá, thì cũng là những bài bình luận với logic lộn xộn, lẫn trong một mớ hổ lốn những loại “tin hành lang nhà bà tám” không bằng chẳng chứng.

So với những gì đọc được trên các trang báo uy tín nước ngoài hay những quyển sách tiếng Anh bí ẩn hấp dẫn, mà dạo đó chỉ vừa chập chững dạm bước tìm hiểu, đó quả là hai vũ trụ chứa đầy khác biệt.

Ngay đến những thứ được tung hô nhiều nhất trong “thế giới phản động”, như các bài viết của Trần Huỳnh Duy Thức, cá nhân tôi vẫn không tài nào thấy nó có gì đặc biệt so với vô vàn nguồn tri thức khác mình được tiếp cận.

Từ đấy, tôi mất dần hứng thú với “phản động”, và phần nào đồng ý với những luận điệu của phe chính quyền, kiểu “dân trí ở nước ta còn thấp”, hay “lựa chọn thay thế mà như này, chẳng thà cứ độc tài còn hơn”.

Phải mất nhiều năm sau đó, tôi mới dần nhận ra có những lỗ thủng rất lớn trong các luận điệu đó.

Lỗ hổng lớn nhất lại nằm trong chính cái đầu mình.

Tôi đã đặt sai câu hỏi ngay từ đầu.

Vấn đề không phải là “vì sao họ lại viết dở/ nhảm vậy”.

Câu hỏi phải là “vì sao người ta tự cho mình cái quyền bức hại người khác chỉ vì họ nói lên thứ không đúng ý mình?!”.

Càng tìm hiểu về thế giới, tôi càng nhận ra những gì đã và đang diễn ra ở Việt Nam quá ngược ngạo.

Thử nhìn vào nước Mỹ.

Tại đây, có vô số những kẻ phát ngôn theo kiểu “ngáo đá”, từ những người biểu tình bình thường ngoài đường cho đến các chính trị gia đầy quyền lực trong chính phủ. Họ ngáo từ lời nói đến hành động, đến mức nhiều lúc ta phải nghi ngờ mấy người này có “bình thường” không. Vậy nhưng không ai có quyền cấm cản bịt miệng họ.

Nếu tin rằng những gì họ nói, những thứ họ làm gây hại, người ta chỉ cần kiện ra tòa, trình bằng chứng về thiệt hại và lập luận của mình, để bồi thẩm đoàn và quan tòa quyết định. Nếu tin rằng quan tòa cũng ngáo, ta có thể kiện luôn quan tòa. Nếu tin rằng chính quyền ngáo, kiện chính quyền, hoặc đơn giản bầu cho những người khác lên thay.