Tóm tắt từ bài viết “Nation-building and Religion: A Q&A with Dr. Charles Keyes”, đăng ngày 29/08/2013 trên tạp chí Open Canada, thuộc Hội đồng Quốc tế Canada (Canadian International Council). Đây là bài phỏng vấn với Charles Keyes – giáo sư danh dự ngành nhân chủng học và nghiên cứu quốc tế tại Đại học Washington. Từ đầu những năm 1960, giáo sư Keyes đã dành nhiều thời gian sinh sống ở Thái Lan, Việt Nam, Lào và Campuchia để thực hiện các nghiên cứu sâu rộng về nhiều đề tài tôn giáo và sắc tộc ở khu vực này.

Trong bài phỏng vấn, ông chia sẻ suy nghĩ của mình về vai trò của việc hình thành một nền tôn giáo công dân (civic religion) trong công cuộc kiến quốc thời hậu thuộc địa ở một số quốc gia, cụ thể là những quốc gia Đông Nam Á.

***

Vai trò của tôn giáo trong công cuộc kiến quốc hậu thuộc địa

Theo giáo sư Keyes, khi các quốc gia thuộc địa giành được độc lập, lãnh đạo của những phong trào ái quốc phải đối mặt với một nhiệm vụ: định hình một thông điệp kiến tạo quốc gia. Thông điệp này không thể chỉ dừng lại ở việc chống chủ nghĩa thực dân, mà còn cần đủ thuyết phục để gắn kết đại đa số người dân của quốc gia đó. Trong nhiều trường hợp, tôn giáo được cho là một mẫu số chung.

Tuy nhiên, việc xây dựng một quốc gia trên nền tảng rằng người dân của đất nước đó đều theo đạo Phật, hoặc Công giáo, hoặc Hồi giáo là không đủ.

Có hai lý do chính cho vấn đề này. Thứ nhất, người dân sống trong một quốc gia thường có nhiều cách hiểu khác nhau về tôn giáo “chung”. Ví dụ, Siam (tên gọi trước đây của Thái Lan) và Burma (tên gọi trước đây của Myanmar) là hai nước có nhiều truyền thống Phật giáo đa dạng. Thứ hai, một tôn giáo bất kỳ cũng có thể là tôn giáo “chung” của nhiều dân tộc ở các quốc gia khác nhau.