2022 là năm đầu tiên của thời kỳ hậu-COVID. Năm nhân vật dưới đây sẽ giúp khắc họa bức tranh chính trị Việt Nam trong mười hai tháng qua.

Chỉ mất vài tuần để người Việt Nam bước vào cuộc tranh cãi chính trị nảy lửa đầu tiên của năm 2022.

Ngày 22/1, thiền sư Thích Nhất Hạnh qua đời tại tỉnh Thừa Thiên – Huế, ở chính ngôi chùa mà ông đã xuất gia vào năm 16 tuổi. [1] Ông đã để lại một di sản rất lớn về tư tưởng thực hành đạo Phật và kiến tạo hòa bình cho thế giới, cùng với đó là những quan điểm xung đột nhau chan chát về ảnh hưởng của ông.

Thích Nhất Hạnh sinh năm 1926 tại tỉnh Thừa Thiên. Ông đi tu cùng thời với các nhà sư nổi tiếng như Thích Trí Quang, Thích Quảng Độ. Trong Chiến tranh Việt Nam, Thích Nhất Hạnh được biết đến như là nhà sư chống chiến tranh của khối Ấn Quang do Thích Trí Quang lãnh đạo. [2] Ông cũng được biết đến là một nhà thơ, một nhà văn, một nhà báo, một nhà hoạt động xã hội.

Thiền sư Thích Nhất Hạnh là một người dấn thân, có quyết tâm và nhiều hoài bão. Năm 1966, ông sang Mỹ để vận động chấm dứt chiến tranh và bị chính quyền Việt Nam Cộng hòa cấm quay trở về nước. [3] Gần 40 năm sau, năm 2005, ông mới được phép hồi hương, đúng lúc Mỹ chỉ định Việt Nam vào danh sách các nước đàn áp tôn giáo tồi tệ nhất trên thế giới. [4]

Không bao lâu sau khi trở về nước, thiền sư Thích Nhất Hạnh đã kịch liệt chỉ trích chính sách tôn giáo khắc nghiệt của chính quyền Việt Nam, và cả sự nhu nhược của các nhà sư thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam trước sự kiểm soát nặng nề của chính quyền. [5] Việc lên tiếng này khiến các thiền sinh của ông bị cấm tu tập công khai tại Việt Nam. [6]

Ông thành lập cơ sở tu tập Làng Mai vào năm 1982. Ông để các học viên học rất ít nhưng thực tập rất nhiều. Theo ông, cách thực hành Phật giáo của Làng Mai giúp người học có được hạnh phúc ngay lập tức. Học viên sẽ thực hành đạo Phật qua việc ăn cơm trong im lặng, bước những bước chân thong dong, gìn giữ được hơi thở, nở được một nụ cười, rửa bát, quét nhà trong sự an lạc. [7] Ông từng nói điều quan trọng nhất để có được hạnh phúc là ý thức về hạnh phúc.

Làng Mai đã xây dựng những khóa tu như vậy không chỉ cho các tu sĩ mà còn mở rộng đến hàng trăm nhìn người trên thế giới. Sau 40 năm thành lập, cách thức tu tập đạo Phật này khiến Làng Mai trở thành nơi nổi tiếng về thực hành chánh niệm, và thiền sư Thích Nhất Hạnh trở thành một trong những nhà sư có ảnh hưởng nhất trên thế giới.

Mặc dù vậy, ông bị một phần rất lớn người Việt Nam lên án vì họ cho rằng hoạt động phản chiến của ông trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam đã góp phần vào sự sụp đổ của Sài Gòn năm 1975. Đối với nhiều người còn đau đáu với Việt Nam Cộng hòa – kể cả trong nước hay ở hải ngoại – nếu ông không là tội nhân thì cùng lắm cũng chỉ là một nhà sư ngây thơ về chính trị.

Sau khi ông qua đời, Làng Mai vẫn chưa được chính quyền cho phép thành lập tại Việt Nam. [8] Tuy nhiên, dù quan điểm của công chúng dành cho ông có như thế nào đi chăng nữa, thiền sư Thích Nhất Hạnh đã làm được một điều mà các nhà sư của Giáo hội Phật giáo Việt Nam – tổ chức Phật giáo duy nhất mà chính quyền cho phép thành lập – chưa thể làm được: ông đã phổ biến Phật giáo Việt Nam ra thế giới; xây dựng Làng Mai sánh ngang với các cơ sở tu tập Phật giáo của Tây Tạng, Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản, nơi có nhiều người phương Tây thực hành Phật giáo. [9]