“Spirits without Borders: Vietnamese Spirit Mediums in a Transnational Age” (tạm dịch: “Tâm linh không biên giới: Hầu đồng Việt Nam trong thời đại liên quốc gia”) là thành quả nghiên cứu của hai tác giả Karen Fjelstad và Nguyễn Thị Hiền sau gần 20 năm tìm hiểu về lý thuyết, nghiên cứu thực địa, và dấn thân để trở thành một phần của chính không gian văn hóa – tôn giáo của đạo Mẫu.

Nghiên cứu này được hoàn thành và công bố vào năm 2011, nhưng cho đến nay vẫn có vai trò quan trọng trong việc giới thiệu với cộng đồng quốc tế về một trong những tôn giáo bản địa có ảnh hưởng nhất tại Việt Nam.

***

Quyển sách mở đầu bằng việc giới thiệu sơ lược về đạo Mẫu. Theo đó, đây là một tín ngưỡng bắt nguồn từ miền Bắc Việt Nam, sau đó phát triển thêm ở miền Nam theo dòng di cư. Hòa vào làn sóng người Việt Nam ra sinh sống ở nước ngoài, tín ngưỡng này cũng biến thành một phần của đời sống tinh thần hải ngoại.

Xét về mặt niềm tin và giáo lý, đạo Mẫu, tương tự như các tôn giáo bản địa khác của Việt Nam, có pha trộn nhiều yếu tố của một số tôn giáo quốc tế lớn hơn như Đạo giáo, Phật giáo, cũng như tôn giáo – tín ngưỡng của một số sắc dân như người Chăm, v.v. Tuy nhiên, đặc trưng múa bóng – hầu đồng có thể được xem là một đặc trưng có quy chuẩn, có nguyên tắc và tạo ra khác biệt lớn nhất của đạo này.

Trong một khoảng thời gian dài, chính quyền đã can thiệp vì cho rằng đạo Mẫu là mê tín dị đoan, nhưng ngay sau đó, một số nhà nghiên cứu và cả chính quyền lại đóng vai trò quan trọng trong việc chính thức công nhận tín ngưỡng này.

Các tác giả đã dành một lượng thời gian để phân tích sức sống của đạo Mẫu, thể hiện qua sức bật của tôn giáo này ngay sau khi các biện pháp “ngăn sông cấm chợ” thời bao cấp chấm dứt, cũng như quá trình chính danh hóa đạo Mẫu sau chính sách đổi mới của nhà nước Việt Nam.