Người ta biết đến Tô Hoài với nhiều truyện nổi tiếng về Tây Bắc như “Vợ chồng A Phủ”, hay tác phẩm kinh điển “Dế Mèn phiêu lưu ký”, nhưng không phải ai cũng biết đến việc nhà văn này từng có một tác phẩm bị thu hồi và cấm xuất bản, và tác phẩm ấy viết về cuộc cải cách ruộng đất của chính quyền miền Bắc Việt Nam (được thực hiện từ năm 1953 – 1956).

Tiểu thuyết “Ba người khác” còn có tên là “Chuyện ba người”. Đây là cuốn tiểu thuyết ngắn của Tô Hoài được viết năm 1992, kể về ba đồng chí sát cánh trong cuộc thanh trừng tầng lớp bóc lột nông dân. Nhưng sau cuộc cải cách, ba người này đã trở thành những con người với số phần rất khác nhau.

Cuốn sách được xuất bản lần đầu năm 2006 nhưng sau đó đã bị thu hồi và cấm xuất bản và lý do vì sao thì độc giả có thể phần nào hiểu được. Ngoài ra, sau khi đọc xong tác phẩm, bạn có thể trả lời cho một câu hỏi: Quyển sách này đang “mắng vua” hay là một lời thú tội của tác giả – người từng trực tiếp tham gia cuộc cải cách ruộng đất năm xưa?

***

Có ba người trực tiếp thi hành chính sách cải cách ruộng đất gồm: đội trưởng Cự, cán bộ đội tên Đình cùng nhân vật tôi – Bối, đội phó đội cải cách. Vì có thành tích trong các đợt cải cách ở Thanh Hóa mà họ được điều đến “cải thổ” ở Hải Dương.

Ba con người có ba tính cách khác nhau, nhưng họ đều thiếu kiến thức về nông thôn, đều bị bắt làm những việc trái chuyên môn, đều mang căn bệnh thành tích trầm trọng và đôi khi tàn ác, vô cảm. Không chỉ vậy, họ thích đưa ra những lời giáo huấn đạo đức giả, chẳng hạn như lên án hủ hóa nhưng lại lén lút thỏa mãn dục vọng vô độ của mình.