Ngay sau khi chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh chấm dứt hoạt động của Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID), Trung Quốc đã tuyên bố tài trợ 4,4 triệu USD cho một dự án rà phá bom mìn ở Campuchia vốn đã bị Washington bỏ rơi. Khoản tài trợ không hoàn lại của Trung Quốc có thời hạn một năm, bắt đầu từ tháng 3/2025 và dự kiến kết thúc vào tháng 2/2026. [1]

Chưa bao giờ Trung Quốc lại có cơ hội lớn như vậy để gia tăng ảnh hưởng của mình thông qua tiền viện trợ quốc tế.

Ngày 3/2, chính quyền Donald Trump đã quyết định đóng trụ sở và trang web chính thức của USAID. Một ngày sau, các văn phòng USAID tại thủ đô Washington, D.C. cũng bị đóng cửa. Gần 1.400 nhân viên cơ quan này được cho nghỉ, hay nói chính xác hơn là bị buộc phải nghỉ. [2] Bộ Ngoại giao Mỹ ra lệnh đóng cửa các phái bộ USAID ở nước ngoài, đồng thời triệu hồi nhân viên. [3] Ngoài ra, chính quyền Trump có kế hoạch sáp nhập cơ quan độc lập này vào Bộ Ngoại giao.

Trước khi bàn về việc Trung Quốc có thể tận dụng cơ hội này như thế nào, hãy nói một chút về USAID.

Quyền lực mềm của Mỹ bị thách thức

Việc Tổng thống Donald Trump ban hành lệnh đóng cửa USAID là một cú sốc lớn đối với giới quan sát, vì đây là một động thái chưa từng có tiền lệ trong chính sách viện trợ của Mỹ. Các chương trình nhân đạo của Mỹ trên toàn cầu, với tổng giá trị lên đến hàng tỷ USD, đã bị đình trệ. Hệ luỵ của quyết định này có thể còn kéo dài, do phần lớn nguồn viện trợ nước ngoài của Mỹ rơi vào tình trạng đóng băng.

Mặc dù Thẩm phán liên bang Carl Nichols đã ra lệnh tạm dừng quyết định đóng cửa USAID, nhưng tương lai của cơ quan này vẫn chưa rõ ràng. [4] Điều chắc chắn là nhiều dự án phụ thuộc vào tài trợ từ USAID đang lâm vào tình trạng bấp bênh khi chính quyền Trump rút Mỹ khỏi các cam kết quốc tế theo chương trình “Nước Mỹ Trên Hết” (America First). [5]

Được thành lập như một cơ quan độc lập vào năm 1961 bởi Tổng thống John F. Kennedy, USAID hướng đến cải thiện việc quản lý viện trợ của Mỹ và tập trung vào nhu cầu của các nước đang phát triển. Ra đời trong bối cảnh đỉnh cao của Chiến tranh Lạnh, USAID không chỉ là công cụ viện trợ nhân đạo, mà còn là nền tảng quan trọng của chính sách đối ngoại Mỹ trong việc chống lại ảnh hưởng của Liên Xô. Mỗi năm, USAID phân phối hàng chục tỷ USD viện trợ và được coi là công cụ chủ yếu để thúc đẩy quyền lực mềm (soft power) của Mỹ trên toàn thế giới. [6]