Bản Công cụ đánh giá Hiến pháp vì Bình đẳng của Phụ nữ giới thiệu một số khái niệm quan trọng liên quan đến bình đẳng giới, như năng lực tự chủ, quyền tự quyết, đa nguyên pháp luật, luật quốc tế, và các quyền cơ bản.

Bên cạnh đó, còn có những vấn đề dân chủ có ý nghĩa quan trọng đối với bình đẳng giới, tuy không được đưa vào Bộ công cụ do tính chất quá  bao quát của chúng nhưng vẫn được trình bày ở đây, như về vai trò của tòa án hay hệ thống liên bang và phân quyền.

Năng lực tự chủ và quyền tự quyết

Năng lực tự chủ (autonomy) và quyền tự quyết (agency) là những yếu tố nền tảng trong khái niệm bình đẳng thực chất. 

Năng lực tự chủ (autonomy) là “năng lực pháp lý và năng lực hành động thực tiễn của một cá nhân trong việc đưa ra và thực hiện những lựa chọn cho cuộc sống của chính mình”. [1] Đối với phụ nữ, có năng lực tự chủ tức là có thể tự xác định đâu là những điều đem lại lợi ích của bản thân, từ đó đưa ra các lựa chọn dựa trên những lợi ích đó và có điều kiện thực hiện những lựa chọn này một cách hiệu quả.

Quyền tự quyết (agency) là khả năng của phụ nữ trong việc tác động và tạo ra sức tác động đối với cuộc sống của chính mình, của gia đình, cộng đồng và của quốc gia. Điều này trái ngược với việc họ chỉ là đối tượng chịu tác động từ hành động của người khác. [2]

Năng lực tự chủ không có nghĩa đòi hỏi phụ nữ phải sống hoàn toàn độc lập với người khác, mà là nhắm đến đảm bảo cho họ có đủ nguồn lực và năng lực để lựa chọn cách sống của mình, ngay cả khi những lựa chọn đó gắn bó mật thiết với các mối quan hệ trong gia đình và cộng đồng.

Một trong những mục tiêu then chốt của các chính sách thúc đẩybình đẳng thực chất là mở rộng năng lực tự chủ và quyền tự quyết của phụ nữ. Hiến pháp và hệ thống pháp luật phải tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm thực hiện các quyền của phụ nữ, bao gồm quyền không bị phân biệt đối xử và quyền được chăm sóc sức khỏe trong thời kỳ mang thai.

Tuy vậy, các chính sách bảo vệ phụ nữ không nên đi theo hướng bảo hộ hay áp đặt, không gây tác động sâu đến đời sống của nữ giới. Tức là không nên giả định rằng nhà nước, người thân hay cộng đồng biết rõ điều gì là tốt nhất cho phụ nữ và có thể ra quyết định thay họ. 

Điều này cũng có nghĩa rằng nhà nước có nghĩa vụ không can thiệp vào các quyết định cá nhân của phụ nữ, chẳng hạn như các quyết định liên quan đến sinh sản hoặc ngành nghề mà họ muốn theo đuổi. [3]

Đa nguyên pháp luật

Một yếu tố phức tạp cần cân nhắc khi xem xét cải cách hiến pháp dưới góc độ bình đẳng giới là đa nguyên pháp luật - khi một quốc gia công nhận nhiều hệ thống pháp luật cùng tồn tại.