Thời gian gần đây, tin về thành tích của học sinh Việt Nam tại kỳ thi Olympic quốc tế hiển nhiên là một tin vui. 

Thế nhưng, đằng sau sự lấp lánh của những tấm huy chương trên đấu trường trí tuệ quốc tế, vẫn có những sợi dây đeo đang âm thầm buộc lấy tầm vóc của người Việt. 

Tôi đã có suy nghĩ như vậy khi bắt gặp một thước phim ngắn trên Tiktok của người nhà một học sinh đạt huy chương vàng Olympic toán quốc tế. Người này chỉ đơn thuần đăng một bức hình các thành viên trong gia đình chụp cùng giáo sư Ngô Bảo Châu để chúc mừng thành tích của người em. Tuy nhiên, dưới bài đăng ngoài những bình luận chúc mừng, lại có một vài bình luận gọi Ngô Bảo Châu là “loại phản quốc”.

Tôi không quá bất ngờ. Bởi đó không phải là lần đầu tôi thấy Ngô Bảo Châu bị gọi như thế. Trên các nền tảng mạng xã hội khác, bất cứ khi nào có tin tức về Ngô Bảo Châu – dù là thành tựu khoa học, thông tin công tác hay chỉ là bức ảnh đời thường – đều xuất hiện một loạt bình luận công kích. Những cụm từ nặng nề được lặp lại không ngừng từ năm này qua tháng nọ như: “phản động”, “ba que”, “phản quốc”, v.v. 

Thời gian học cấp ba, trong một lần làm kiểm tra ngữ văn, tôi từng lấy Ngô Bảo Châu làm dẫn chứng về nhân tài đất Việt. Nhưng sau đó, cô giáo đã nhắc nhở tôi về việc sử dụng dẫn chứng này. Cô cho rằng không nên đưa người từng có những phát ngôn chống phá đất nước vào các bài thi.