Có lẽ nhiều người vẫn chưa quên hình ảnh vào năm 2018, đông đảo người dân trong và ngoài nước đã xuống đường để phản đối dự thảo Luật An ninh mạng và Luật Đặc khu. [1][2][3] Sự kiện năm ấy đã trở thành một dấu mốc tiêu biểu trong lịch sử biểu tình tại Việt Nam từ sau năm 1975.

Kể từ đó đến nay, người dân trong nước chưa có dịp nào chứng kiến trở lại một bầu không khí tương tự.

Dù rằng, ở năm 2025, những tình huống vốn phải là mồi lửa cho những cuộc biểu tình đã được nhóm lên:

Khái niệm đặc khu đã quay trở lại. [4]

Bộ Công an đang sửa đổi Luật An ninh mạng 2018 theo hướng thắt chặt nhân quyền hơn trước. [5][6]

Thế nhưng, không có bất kỳ cuộc biểu tình hay thảo luận nào của người dân về những vấn đề này.

Sự im ắng này không khỏi khiến ta nhớ về một giai đoạn “vàng” của biểu tình ở Việt Nam - thời điểm mà phong trào xuống đường của quần chúng diễn ra nhiều đến mức tưởng như khái niệm “biểu tình” đã được bình thường hóa, và có thể trở thành một nét văn hóa chính trị. [7] Thậm chí, có thời điểm Quốc hội còn chuẩn bị xem xét dự án Luật Biểu tình. [8]

Nhìn lại một quá trình kể từ sau năm 2019, đất nước đã trải qua những biến động lớn về chính trị, gồm cả những bê bối liên quan đến một dàn lãnh đạo cấp cao, hay sự xuất hiện của hàng loạt chính sách gây tranh cãi như cấm xe máy xăng. [9] Thế nhưng, không còn xuất hiện một cuộc biểu tình nào đủ lớn để tạo nên sức ép xã hội, và để khẳng định tiếng nói, sức phản kháng của quần chúng nhân dân. 

Vậy, nguyên nhân do đâu?

Hai khuynh hướng biểu tình nhưng chung một kết cục

Trước khi tìm kiếm nguyên nhân cho sự thoái trào của văn hóa biểu tình tại Việt Nam, ta hãy thử nhìn lại và phân loại những loại hình biểu tình đã từng diễn ra.

Dựa trên mục đích và đặc điểm của các cuộc biểu tình, có thể tạm chia các cuộc biểu tình ở Việt Nam thành hai loại hình chính.

Thứ nhất, hoạt động biểu tình liên quan trực tiếp đến đời sống dân sinh, mâu thuẫn lợi ích với chính quyền sở tại (Loại 1). 

Đơn cử cho loại hình này, có thể kể đến những vụ việc như tại Văn Giang (Hưng Yên, năm 2012), Đồng Tâm (Hà Nội, năm 2020), hay các cuộc bạo loạn ở Tây Nguyên. [10][11][12] Đây là những vụ biểu tình gắn với việc bảo vệ lợi ích chính đáng của một bộ phận người dân. Nó liên quan đến các vấn đề về đất đai, môi trường sống, tôn giáo, hay các quyền lợi cụ thể khác của một nhóm người nhất định.

Tuy nhiên, những cuộc biểu tình này thường đối kháng trực tiếp tới lợi ích của chính quyền nên không thể tồn tại hay gây tác động lâu dài. Thông thường, các vụ việc sẽ bị đàn áp ngay tại địa bàn diễn ra hoạt động, bị hạn chế tối đa về mặt truyền thông, và hầu hết người tham gia biểu tình sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự.