“Nếu lịch sử diễn ra theo cách khác thì đất nước có tốt hơn không?” Đây là câu hỏi mà Luật Khoa thường nhận được từ độc giả. Rất tiếc, lịch sử là không thể thay đổi. Tuy nhiên, lịch sử có thể được diễn giải dưới nhiều góc nhìn khác nhau. Việc diễn giải lịch sử mang ý nghĩa rất lớn. Công việc này sẽ giúp bạn hiểu về con người, về đất nước, từ đó đúc kết những hướng đi phù hợp cho tương lai, giảm nhẹ những thù hận trong quá khứ.

Chế độ Việt Nam hiện nay là sự kế thừa liên tục từ phong trào kháng chiến chống Pháp của những nhà dân tộc chủ nghĩa, bao gồm những người theo chủ nghĩa cộng sản. Do đó, việc diễn giải lịch sử trong giai đoạn này sẽ giúp bạn hiểu rõ về đất nước ngày hôm nay. 

Từng có độc giả đặt câu hỏi cho Luật Khoa rằng: “Vì sao khi thống nhất, đất nước phải theo chế độ cộng sản?” Thế nhưng sự thật là đất nước Việt Nam đã thống nhất dưới một chế độ phi cộng sản. Đó chính là Quốc gia Việt Nam với lá cờ vàng ba sọc đỏ.

Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn những dữ kiện cần thiết để hiểu về sự ra đời của “Quốc gia Việt Nam”, sự kháng cự của lực lượng Việt Minh, sự tiếp nối của chế độ Việt Nam Cộng hòa đối với Quốc gia Việt Nam và sự chia cắt đất nước tại vĩ tuyến 17 hình thành hai quốc gia riêng biệt. Những dữ kiện này sẽ giúp bạn giải quyết một phần câu hỏi: “Vì sao thống nhất phải theo chế độ cộng sản?”

Phong trào dân tộc chủ nghĩa

Cho đến năm 1930, Việt Nam đã trải qua gần 50 năm đấu tranh chống Pháp. Ở khắp nơi, những người theo đuổi chủ nghĩa dân tộc, các nhà lãnh đạo chính trị, các nhà lãnh đạo tôn giáo sử dụng nhiều cách khác nhau để chống chế độ thuộc địa.

Năm 1930, các nhà lãnh đạo của Việt Nam Quốc Dân Đảng với người đứng đầu là Nguyễn Thái Học đã tổ chức bạo động lật đổ chính quyền. Tuy nhiên, cuộc khởi nghĩa không thành công, ông và hơn 12 thành viên khác bị xử tử.

Trong năm 1930 và năm 1931, tại khu vực Nghệ An, Hà Tĩnh, các nhóm cộng sản đã huy động nông dân, công nhân dùng bạo lực để lật đổ chính quyền. Phong trào này còn bắt giữ các địa chủ, chia lại ruộng đất cho người nghèo, yêu cầu cải thiện quyền lợi của công nhân.

Ở miền Nam, đạo Cao Đài của các công chức người Việt đã nhanh chóng phát triển, trở thành một thế lực chính trị đáng kể. Còn ở các tỉnh miền Tây Nam Bộ, Phật giáo Hòa Hảo của Huỳnh Phú Sổ đã thu hút được một số lượng lớn nông dân nghèo. Cả hai tôn giáo này đều có quân đội riêng và tham gia tích cực vào hoạt động chính trị.

Vì sự đàn áp khốc liệt của thực dân Pháp, Trung Quốc và Hồng Kông lúc bấy giờ trở thành nơi hoạt động của nhiều nhà dân tộc chủ nghĩa người Việt. Tại Trung Quốc, những nhà hoạt động này đã tìm cách sử dụng nguồn lực của ngoại quốc để chống lại chế độ thuộc địa, ví dụ như Nguyễn Hải Thần được chính quyền Trung Hoa Quốc Dân Đảng tin tưởng. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng là nơi hoạt động của các nhà lãnh đạo cộng sản như Hồ Chí Minh, Lê Hồng Phong, Hồ Tùng Mậu.

Tuy những nhóm này có quan điểm chính trị khác nhau, cách thức hoạt động cũng khác biệt nhưng tất cả đều có chung một mục tiêu mà nhà vua lúc bấy giờ không có: đánh đuổi thực dân.