Chưa đầy một năm sau lần sửa đổi gần nhất vào tháng 6/2025, Bộ Công an lại tiếp tục thay Bộ Tư pháp đảm nhiệm vai trò chủ trì soạn thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). [1][2] Đặc biệt, lần này không phải chỉ sửa đổi một số điều khoản nhất định mà là sửa đổi toàn diện chính sách pháp luật hình sự. 

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của định hướng sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này đó là miễn giảm hoặc bổ sung một số chế định mới về hình phạt và trách nhiệm hình sự. [3]

Thoạt nhìn, những đề xuất này phù hợp với yêu cầu “đổi mới tư duy lập pháp hình sự theo hướng nhân đạo, tiến bộ; khuyến khích áp dụng các biện pháp xử lý mang tính phục hồi, tái hòa nhập cộng đồng” theo kế hoạch xây dựng dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) do cựu Thủ tướng Phạm Minh Chính ban hành vào tháng 10/2025. [4]

Tuy nhiên, nếu xem xét kỹ những chủ thể và tội danh được miễn giảm, loại trừ hay nới lỏng trách nhiệm hình sự, chúng ta có thể thấy được điểm bất thường phía sau những đề xuất được gắn nhãn “nhân văn”, “tiến bộ”.

Khoan hồng đặc biệt với những người có khả năng khắc phục toàn bộ hậu quả

Trong dự thảo chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự, Bộ Công an đã đưa ra nhiều đề xuất ưu ái về hình phạt và trách nhiệm hình sự cho người khắc phục toàn bộ hậu quả.

Trước hết, bộ này dự kiến thiết lập một cơ chế trung gian giữa “truy cứu ngay” và “miễn ngay”, đó là tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự. [5] Mục đích của chế định hoàn toàn mới này là để người phạm tội có thời gian khắc phục hậu quả. Nếu khắc phục xong thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự từ rất sớm, thông qua quyết định không khởi tố vụ án hình sự.