Khi nhắc đến hai chữ “độc tài”, nhiều người thường nghĩ ngay đến hình ảnh một nhà lãnh đạo tối cao, người bước ra trước đám đông trong những tiếng tung hô, nắm trong tay quyền lực gần như tuyệt đối, kiểm soát quân đội, đàn áp những tiếng nói đối lập và điều hành cả một quốc gia theo ý chí của riêng mình.

Thế nhưng, How Dictatorships Work: Power, Personalization, and Collapse (tạm dịch: Cách những nền độc tài vận hành: Quyền lực, cá nhân hóa và sự sụp đổ) của ba nhà khoa học chính trị Barbara Geddes, Joseph Wright và Erica Frantz cho thấy một góc nhìn phức tạp hơn rất nhiều.

Phía sau một nhà độc tài hiếm khi chỉ có một con người. Đằng sau họ là quân đội, đảng phái, gia đình, đồng minh chính trị và những nhóm quyền lực từng giúp họ bước lên vị trí cao nhất, và cũng chính những người này có thể trở thành mối đe dọa lớn nhất đối với sự tồn tại của họ.

Dựa trên dữ liệu về khoảng 200 chế độ độc tài sau Thế chiến thứ Hai, ba tác giả không chỉ đặt câu hỏi “nhà độc tài cai trị như thế nào?”, mà đi xa hơn: ai đã đưa lãnh đạo lên nắm quyền, họ phải chia sẻ quyền lực với ai, và điều gì xảy ra khi sự cân bằng quyền lực biến mất?

Kẻ đưa bạn lên cũng có thể kéo bạn xuống

Một trong những ví dụ được nhắc đến trong sách là cuộc đảo chính tại Thổ Nhĩ Kỳ năm 1980.

Khi quân đội Thổ Nhĩ Kỳ dưới sự lãnh đạo của tướng Kenan Evren giành quyền kiểm soát chính phủ, quyền lực không ngay lập tức trở thành tài sản cá nhân của một người. Evren không cai trị như một vị vua tuyệt đối, bởi ông xuất thân từ một tổ chức quân đội có hệ thống cấp bậc, nguyên tắc và những tướng lĩnh khác có ảnh hưởng.