Sửa Luật Đất đai: Nói miệng cũng có thể trưng dụng đất của dân vô thời hạn

Dự thảo Luật Đất đai cho phép chính quyền trưng dụng đất của dân mà không cần văn bản, không quy định về thời hạn và bồi thường.

Quan trọng: Luật Đất đai hiện hành quy định khi trưng dụng đất, cơ quan trưng dụng phải có quyết định bằng văn bản, thời hạn trưng dụng tối đa là 30 ngày, và nếu gây thiệt hại thì nhà nước phải bồi thường.

Tất cả các quy định này đều bị lược bỏ trong Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi.

Có thể bạn chưa biết: Trưng dụng đất là việc nhà nước được tạm thời lấy đất của người dân để sử dụng trong trường hợp cần thiết liên quan tới quốc phòng, an ninh, chiến tranh, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai.

Theo dòng sự kiện: Đây là đề xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tại Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi được công bố vào ngày 21/7 và sẽ trình Quốc hội xem xét tháng 8/2026. Theo đó, 5/8 khoản quy định về trưng dụng đất tại Điều 90, Luật Đất đai 2024 hiện hành sẽ bị lược bỏ, trong đó có ràng buộc về văn bản trưng dụng và thời hạn trưng dụng đất.

Cụ thể, Luật Đất đai hiện hành quy định nếu nhà nước muốn trưng dụng đất của người dân thì phải có “quyết định trưng dụng đất” có hiệu lực thi hành (Khoản 2).
Trường hợp không thể ra quyết định bằng văn bản thì có thể trưng dụng đất bằng lời nói, nhưng người thi hành phải viết giấy xác nhận vụ việc. Trong vòng 48 giờ kể từ thời điểm thi hành, cơ quan hữu trách phải ra quyết định trưng dụng chính thức bằng văn bản (Khoản 2).
Luật hiện hành cũng quy định thời gian trưng dụng tối đa là 30 ngày, trường hợp cần thiết phải gia hạn thì được thêm không quá 30 ngày. Quyết định gia hạn cũng phải được thể hiện bằng văn bản (Khoản 4).
Ngoài ra, Luật Đất đai 2024 cũng quy định, khi trưng dụng có gây thiệt hại đến tài sản của người dân thì nhà nước phải có nghĩa vụ bồi thường trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày hoàn trả đất (Điểm đ, Khoản 7).

Tất cả các quy định này đều bị lược bỏ trong dự thảo Luật Đất đai sửa đổi. Nghĩa là, chính quyền có thể trưng dụng đất mà không cần có văn bản trưng dụng, và không cần bồi thường (nếu có) cho người dân. Dự luật này cũng không quy định thời hạn trưng dụng đất tối đa.

Thay vào đó, dự luật sửa đổi quy định rằng “việc trưng dụng đất thực hiện theo quy định của pháp luật về trưng mua, trưng dụng tài sản” (Khoản 3, Điều 39).
Tuy nhiên, Luật Trưng mua, Trưng dụng Tài sản hiện hành không còn quy định về trưng dụng đất vì nó đã bị bãi bỏ từ ngày 1/7/2014 (ghi chú số 2, trang 1). Luật này cũng đang được sửa đổi. Ngày 24/7, Bộ Tài chính đã công bố dự thảo lần 1 và đang lấy ý kiến góp ý. Theo đó, Điều 22 quy định các đối tượng trưng dụng bao gồm “tài sản thuộc đối tượng trưng dụng quy định của Luật khác”, tức bao gồm việc trưng dụng đất. Dự thảo này có các quy định ràng buộc khi trưng dụng đất tương tự như Luật Đất đai hiện hành.
Dự luật kể trên không nằm trong nghị trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội và chưa rõ quá trình xem xét tiếp theo của dự luật này.
Nếu được thông qua, Luật Đất đai sửa đổi dự kiến sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027 (Điều 98). Tức là, trước khi Luật Trưng mua, Trưng dụng Tài sản mới (nếu có) có hiệu lực và nếu Luật Đất đai sửa đổi không có điều chỉnh, các quy định về trưng dụng đất sẽ được áp dụng theo đề xuất trong dự thảo Luật Đất đai sửa đổi.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường không giải thích lý do lược bỏ những điều kể trên trong Tờ trình dự thảo (vốn là tài liệu nền tảng giải thích lý do và mục đích ban hành, điều chỉnh dự luật).

Hồ sơ dự luật: Luật Đất đai hiện hành chỉ mới được Quốc hội khóa 15 ban hành vào ngày 18/1/2024 và được áp dụng thi hành trong chưa đầy hai năm (từ ngày 1/8/2024). Việc sửa đổi Luật Đất đai không nằm trong nghị trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội. Đề xuất này chỉ mới được bổ sung vào ngày 26/6/2026, tức gần một tháng trước.

Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi do Bộ Nông nghiệp và Môi trường soạn thảo chính và có nhiều đề xuất thay đổi tối quan trọng. Trong đó, bộ này đề xuất cho phép chính quyền được thu hồi đất trước khi có phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người dân bị ảnh hưởng.
Theo Tờ trình dự thảo, một trong những mục tiêu quan trọng của việc sửa đổi Luật Đất đai là để “giải quyết kịp thời các vấn đề ưu tiên, cấp bách nảy sinh từ thực tiễn; tháo gỡ hoàn toàn các ‘điểm nghẽn’ về thể chế nhằm giải phóng nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội” (trang 9).
Nếu được thông qua vào tháng Mười tới đây, Luật Đất đai sửa đổi sẽ là một trong những dự án luật có thời gian làm luật kỷ lục trong lịch sử lập pháp Việt Nam với tổng thời gian soạn thảo và ban hành trong chưa đầy bốn tháng.

Sửa Luật Đất đai: Cho phép thu hồi đất trước khi bồi thường, tái định cư

Để “sớm đưa đất vào sử dụng” và “đẩy nhanh tiến độ thực hiện” một số “dự án đặc thù”, chính quyền có thể thu hồi đất khi chưa có phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho người dân bị ảnh hưởng.

Thời sự