Ngày 3/8/2026 đánh dấu hai năm ông Tô Lâm nhậm chức tổng bí thư - vị trí lãnh đạo cao nhất trong hệ thống chính trị Việt Nam. [1] 

Hai năm có nghĩa là nửa nhiệm kỳ tổng thống trong hệ thống chính trị của một số nước. Ở Mỹ, khoảng thời gian hai năm cũng là thời điểm diễn ra bầu cử giữa nhiệm kỳ, kết quả của nó thường được coi như một phép thử về sự tín nhiệm của người dân với tổng thống và đảng cầm quyền. Nhưng chính trị Việt Nam không như vậy. [2] Khoảng thời gian hai năm đôi khi không làm quyền lực của một nhà lãnh đạo hao mòn đi, nó còn có thể giúp ông ta gia cố vương quyền.

Trong trường hợp của ông Tô Lâm, hai năm qua ông đã làm được điều mà hiếm có nhà lãnh đạo nào trong lịch sử Việt Nam làm được. Đầu tiên là việc nhất thể hóa chức danh tổng bí thư và chủ tịch nước. [3] Cùng với đó là những cải cách với tốc độ chóng mặt nhằm hiện thực hóa tham vọng biến Việt Nam trở thành đất nước phát triển. [4]

Cũng vì lẽ đó mà nhà nghiên cứu chính trị Việt Nam lâu năm Carl Thayer từng đưa ra một so sánh thú vị rằng ông “không muốn gọi ông ấy là Donald Trump của Việt Nam”, nhưng mô tả ông Tô Lâm như một nhà lãnh đạo đang tìm cách tập trung quyền lực để có thể đưa ra các quyết định nhanh chóng. [5]

Điểm giống nhau mà ông Thayer nhắc tới không hẳn nằm ở tư tưởng hay phong cách chính trị. Nó nằm ở cách một nhà lãnh đạo sử dụng quyền lực để thúc đẩy những thay đổi lớn, nhanh và có phần bất chấp.

Nhiều dấu hiệu cho thấy ông Tô Lâm đang nắm giữ quyền lực tuyệt đối để hiện thực hóa tham vọng của mình. Nhưng quyền lực càng lớn thì trách nhiệm càng cao. Hai năm đầu tiên cho thấy ông Tô Lâm có thể thay đổi hệ thống rất nhanh. Những năm tới sẽ cho thấy hệ thống ấy có giúp đất nước phát triển hay không.

Thử thách sau hai năm của ông đến từ ba phía: những giới hạn bên trong hệ thống, những rủi ro từ chính các tham vọng cải cách của ông tạo ra, và một thế giới ngày càng bất ổn.

Quyền lực không tuyệt đối

Sau khi hoàn tất việc nhất thể hóa hai chức danh, dễ hiểu khi cho rằng ông Tô Lâm đang nắm trong tay quyền lực tuyệt đối và gần như không có đối thủ. Nhưng lại có nhiều dấu hiệu cho thấy điều đó chưa hẳn là chính xác.