Chức năng tìm kiếm đơn giản của Google với từ khoá “cầu cứu Thủ tướng” trả về khoảng 120 ngàn kết quả sau 30 giây. Loại trừ một số vụ việc liên quan tới các bộ, ngành, địa phương và nhóm cá nhân, phần lớn các yêu cầu sự giúp đỡ của Thủ tướng liên quan tới doanh nghiệp.
Hệ thống trực tuyến nhằm tiếp nhận, trả lời kiến nghị của doanh nghiệp của Văn phòng chính phủ cũng cho thấy nhiều yêu cầu với thái độ tương tự.
Vụ lùm xùm giữa Ba Huân và Vina Capital cũng như việc bà Lê Hoàng Diệp Thảo yêu cầu sự can thiệp của các lãnh đạo trung ương để bảo vệ Trung Nguyên là biểu hiện sinh động và lặp lại của một hiện tượng phổ biến trong nền kinh tế Việt Nam vài thập kỷ gần đây.
Câu hỏi đặt ra ở đây là vì sao doanh nghiệp lại thường xuyên yêu cầu lãnh đạo trung ương (trong đó có thủ tướng) giải quyết các khó khăn phát sinh trong kinh doanh như vậy? Doanh nghiệp có những lựa chọn gì khi tranh chấp phát sinh trong kinh doanh?
Số liệu thống kê của Toà án Nhân dân Tối cao cho thấy tỷ lệ các vụ án kinh tế rất thấp so với các vụ án khác, và đặc biệt thấp so với tỷ lệ các đề xuất và “cầu cứu Thủ tướng”. Thực tế này dường như thể hiện một nghịch lý là việc mở cửa phát triển kinh tế dẫn đến tranh chấp phát sinh nhiều hơn, nhưng các bên tranh chấp không tin rằng pháp luật có đủ quyền năng để giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả. Nghịch lý này có thể dẫn tới nhiều bất an, nghi ngờ, căng thẳng cũng như gây tốn kém nguồn lực kinh tế của toàn xã hội.
Để trả lời những câu hỏi nói trên tác giả xin đề cập tới một số vấn đề lý thuyết cơ bản về vai trò của pháp luật trong giải quyết tranh chấp.