Kỳ 1: Các hệ thống bầu cử trên thế giới
Chúng ta có thể chia các chủ thể của quá trình bầu cử thành bốn nhóm lớn: nhóm tổ chức (election organisers), nhóm ứng cử (candidates), nhóm cử tri (voters) và nhóm quan sát (observers). Chất lượng và tính độc lập của cả bốn nhóm thường cũng là chỉ dấu đánh giá chất lượng của một cuộc bầu cử.
Về nhóm tổ chức, thông thường sẽ có một cơ quan trung ương theo dõi và quản lý các vấn đề bầu cử một cách độc lập.
Tại Hoa Kỳ, đó là “Federal Election Commission” (Ủy ban Bầu cử Liên bang). Cơ quan này chủ yếu giám sát các văn bản pháp luật liên quan đến tài chính bầu cử, các khoản đóng góp cho bầu cử từ tư nhân cũng như quản lý các khoản chi công dành cho các ứng cử viên.
Tại Việt Nam, tổ chức trung ương tương tự là Hội đồng Bầu cử Quốc gia (National Election Council). Tuy nhiên, điều thú vị là một số chức danh của Hội đồng cũng đã được quyết định gián tiếp trước đó bởi Đảng Cộng sản Việt Nam. Ví dụ, ông Vương Đình Huệ được lên làm chủ tịch Quốc hội trước khi cuộc bầu cử diễn ra, đồng nghĩa với việc ông này cũng nắm ghế chủ tịch của Hội đồng Bầu cử Quốc gia. Vậy ông sẽ chỉ đạo luôn việc giám sát quá trình bầu cử chính mình vào Quốc hội.