Khi Luật Khoa giới thiệu lại bài viết “Chết đói trong thế kỷ 21” của tác giả Phạm Đoan Trang trên Facebook vào cuối tuần trước, [1] có một độc giả bình luận đại ý rằng: Ở thời này, nếu không bệnh tật hay mất sức lao động mà chết đói thì chỉ có thể là do lười biếng thôi.

Bình luận này thu hút rất nhiều phản hồi. [2] Tác giả của bình luận dù bị phản đối vẫn tỏ ra kiên định rằng phần lớn người nghèo là do: làm một ngày nghỉ ba ngày, làm không lo làm tối ngày lo hát hò nhậu nhẹt, nhà không có điều kiện mà đòi mua điện thoại xịn trả góp, không biết tiết kiệm, thiếu nỗ lực, không biết tự kiểm soát bản thân, v.v.. Tóm lại, họ nghèo là lỗi của họ, ráng mà chịu.

Thú thực là tôi đọc xong thì nộ khí xung thiên, cũng muốn lao vào cuộc tranh luận để đại khái gọi là làm cho cậu ta sáng mắt ra. Nhưng ngẫm lại thì suy nghĩ “bạn nghèo là lỗi của bạn” không phải là của riêng gì người bạn này. Nó là suy nghĩ của rất nhiều người, một phần lớn là nhờ những cuốn sách kiểu cha giàu con giàu, học làm giàu theo cách của Donald Trump, v.v.. luôn bán rất chạy. Ngẫm lại thêm chút nữa thì thời còn trẻ tôi cũng từng suy nghĩ như vậy, nên tôi quyết định dành cơn giận lại để viết bài giới thiệu một cuốn sách có thể phản biện tất cả những suy nghĩ như đinh đóng cột của bạn ấy về người nghèo, hy vọng sẽ có ích cho nhiều người hơn.

Cuốn sách này không liên quan đến việc dạy con làm giàu, nhưng nó thực tình đã mãi mãi thay đổi cách tư duy của tôi. Đó là một cuốn sách về người nghèo, của hai nhà kinh tế học được trao giải Nobel năm 2019: Abhijit V. Banerjee và Esther Duflo. [3] Sách có tên gốc tiếng Anh là “Poor Economics”, [4] đã được xuất bản bằng tiếng Việt với tựa đề “Hiểu nghèo thoát nghèo”.

“Hiểu nghèo thoát nghèo” được ra mắt tại Việt Nam vào năm 2015, [5] thuộc tủ sách Cánh cửa mở rộng của Nhà xuất bản Trẻ, do nhà toán học Ngô Bảo Châu và nhà văn Phan Việt khởi xướng nhằm tuyển chọn và giới thiệu những cuốn sách mà họ cho là tinh túy. Tính đến năm 2019, sách đã được tái bản 5 lần.

Cuốn sách nhận được vô số lời tán dương của những nhân vật tiếng tăm trên thế giới. [6] Nếu bạn đã đọc cuốn sách này rồi, chúc mừng bạn! Bạn không nên đọc tiếp bài viết này nữa mà nên đi đọc lại cuốn sách; tôi mới đọc lại để viết bài mà vẫn thấy như có điện chạy trong người, hệt như lần đầu tiên.