Ngày 11 tháng 9 năm 2001, hàng loạt các vụ tấn công khủng bố xảy ra ở Hoa Kỳ khiến toàn thế giới sững sờ và bàng hoàng. Sau thảm kịch này, nhiều quốc gia trên thế giới đã tổ chức các buổi tưởng niệm và thể hiện lòng đồng cảm sâu sắc với nhân dân Hoa Kỳ. Lãnh đạo nhiều quốc gia, trong đó có Chủ tịch Trung Quốc Giang Trạch Dân, đã gửi điện chia buồn đến chính phủ Hoa Kỳ, đồng thời cam kết đoàn kết với nước này trong cuộc chiến chống khủng bố. 

Tuy nhiên, không ít người dân Trung Quốc tỏ ra vui mừng trước bi kịch này. Họ cho rằng các vụ tấn công khủng bố là sự trả đũa thích đáng cho chủ nghĩa bá quyền nước lớn của Hoa Kỳ. Họ hả hê trước hình ảnh “cảnh sát của thế giới” phải nhận một đòn đau. [1]

Tại sao lại có sự thù ghét nước Mỹ mạnh mẽ đến mức độ này? Không phải Hoa Kỳ đã đóng một vai trò tích cực trong việc ủng hộ Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) trong giai đoạn này sao?

Câu trả lời nằm ở cách thức các chế độ độc tài như Trung Quốc xây dựng trong đầu người dân một thế giới chia thành hai phe đối lập giữa “chúng ta” và “chúng nó” (us versus them). Bằng cách xây dựng một kẻ thù chung, nhà cầm quyền có thể chuyển sự chú ý của người dân ra khỏi các vấn đề nội bộ, đàn áp các ý kiến bất đồng, cũng như duy trì sự thống nhất trong tư tưởng của quần chúng. Việc tạo ra một kẻ thù bên ngoài cũng cho phép chính quyền độc tài chuyển hướng trách nhiệm và đổ lỗi cho các “thế lực thù địch” mỗi khi có thất bại về chính sách, từ đó duy trì sự ổn định chính trị của chế độ.

Cụ thể hơn, chiến lược thao túng của chính quyền Trung Quốc có thể tóm gọn là “ca ngợi mình, nói xấu người”. “Ca ngợi mình” bao gồm việc đưa tin bài tán tụng chiến công giải phóng dân tộc và thống nhất đất nước của Đảng Cộng sản Trung Quốc, thành công của đất nước về phát triển kinh tế sau quá trình cải cách và mở cửa. “Nói xấu người” là đưa tin tiêu cực về các “thế lực thù địch”, bao gồm phương Tây, Hoa Kỳ, những người bất đồng chính kiến và những nhà hoạt động nhân quyền. 

Cuốn sách “Marketing Dictatorship: Propaganda and Thought Work in Contemporary China” (tạm dịch: Quảng bá chế độ độc tài: Chiến lược tuyên truyền và công tác tư tưởng ở Trung Quốc ngày nay) của giáo sư Anne-Marie Brady thảo luận một cách chi tiết những thủ thuật mà chính quyền Trung Quốc sử dụng để thao túng dư luận, bao gồm:

Tăng cường thông tin tích cực

Ban Tuyên truyền Trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc yêu cầu các cơ quan truyền thông tập trung đưa các thông tin tích cực về tình hình của đất nước, bao gồm những câu chuyện về thành tựu phát triển kinh tế, tiến bộ công nghệ và tiến bộ xã hội, từ đó giúp gia tăng tính chính danh cho chế độ.

Từ khi Tập Cận Bình nắm quyền lãnh đạo đảng vào năm 2012, chính phủ sử dụng phương tiện truyền thông và giáo dục để quảng bá cho “Giấc mơ Trung Hoa”. Các yếu tố chính của “Giấc mơ Trung Hoa” bao gồm sự phục hưng quốc gia, phát triển kinh tế, tiến bộ xã hội và sự gia tăng mạnh mẽ vị thế của Trung Quốc trên trường quốc tế. Bằng cách kể câu chuyện về tình đoàn kết và thịnh vượng chung, chính phủ khuyến khích tinh thần tích cực, lạc quan, và thúc đẩy tình yêu nước cùng niềm tự hào dân tộc trong cộng đồng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế Trung Quốc đang đối mặt với nhiều khó khăn, chiến tranh thương mại với Hoa Kỳ không biết khi nào kết thúc, chiến lược ngoại giao hung hăng và việc quân sự hóa các tranh chấp trên Biển Đông khiến tâm lý bài Trung Quốc dâng cao và đất nước ngày càng bị cô lập trên trường quốc tế.

Bài hát “Giấc mơ Trung Hoa, giấc mơ của tôi” (中国梦我的梦) do dàn sao Hoa Ngữ thể hiện.

Không đăng tin tiêu cực trong các dịp lễ lớn hoặc các ngày “nhạy cảm”

Ban Tuyên truyền Trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc đưa ra các chỉ đạo là cần tập trung truyền thông tích cực trong các dịp lễ lớn, ví dụ như Tết Nguyên đán, và các ngày có ý nghĩa đặc biệt, như ngày 4 tháng 5 (ngày kỷ niệm phong trào Ngũ Tứ năm 1919) và ngày 4 tháng 6 (ngày kỷ niệm sự kiện Thiên An Môn năm 1989).