“Angulimala đã rượt kịp Bụt và hiện đang đi ngang hàng với Bụt. Bụt nghe anh ta nói:

- Ta đã bảo ông dừng lại, tại sao ông cứ tiếp tục đi mà không chịu dừng?

Bụt vừa đi vừa đáp:

- Angulimala, ta đã dừng lại từ lâu rồi, chỉ có anh mới chưa chịu dừng lại mà thôi.

Angulimala giật mình. Angulimala nín thinh không nói thêm gì được bởi vì anh ta quá ngạc nhiên”.

Đây là đoạn hội thoại nổi tiếng giữa Angulimala và Đức Phật, được kể tại chương 53 trong quyển “Đường xưa mây trắng” của thiền sư Thích Nhất Hạnh.

Angulimala là một kẻ giết người hàng loạt và cũng là một trong những nhân vật được dẫn chứng nhiều nhất trong các câu chuyện Phật giáo về khả năng chứng ngộ và thay đổi của con người (sám hối).

Trong “Đường xưa mây trắng", câu chuyện của Angulimala còn mang thông điệp “tương tức” (interbeing) - một trong những triết lý quan trọng nhất của Phật giáo, cho rằng mọi thứ trong đời đều có mặt trong nhau. Với trường hợp Angulimala, tương tức ám chỉ mối liên hệ trong xã hội đã tạo nên cái ác của hắn ta.

Cách tiếp cận dựa trên tương tức cho thấy góc nhìn rộng hơn khi phân tích tội phạm.

Thú vị thay, nhà xã hội học người Pháp, Émile Durkheim, cha đẻ của ngành tội phạm học hiện đại, cũng đề xuất hướng tiếp cận xã hội này qua cuốn sách “The Rules of Sociological Methods” (tạm dịch là “Các nguyên tắc nghiên cứu xã hội học”) vào năm 1895. Theo đó, ông cho rằng tội phạm cũng có chức năng của nó, đôi khi cũng cần thiết cho sự phát triển của xã hội.

Trong bài viết này, người viết sẽ phân tích hai góc nhìn về tội phạm của thiền sư Thích Nhất Hạnh và Émile Durkheim.

Con mắt tương tức

Tương tức (interbeing) là một trong những khái niệm quan trọng trong Phật giáo và được lặp lại trong các nội dung giảng dạy của thiền sư Thích Nhất Hạnh. Trong “Đường xưa mây trắng”, Thích Nhất Hạnh dùng toàn bộ chương 65 để giải thích ý nghĩa của khái niệm này: