Donald Trump gây tranh cãi ở khắp nơi về đủ mọi vấn đề. Nhìn từ khía cạnh cải cách chính trị và dân chủ hóa ở Việt Nam, liệu ông có là một trở lực?

Đây là một câu hỏi gây tranh cãi.

Nhiều người có lý do chính đáng để lo ngại. Nhưng cũng có lý do chính đáng không kém để lập luận rằng ông chỉ đang vén lên bức màn che đậy một thực tế đã tồn tại từ lâu: các mối dây liên kết dân chủ giữa Việt Nam và các cường quốc dân chủ hóa ra không thúc đẩy tiến trình dân chủ tại Việt Nam như nhiều người lầm tưởng. Chúng thậm chí đang giúp củng cố diễn ngôn chống dân chủ ngày càng cực đoan hơn ở nước ta.

Liên kết dân chủ là một lý thuyết trong chính trị học. Nó đặt ra một nghịch lý thú vị. Một mặt, nó chỉ ra cách thức mà các mối quan hệ kinh tế, văn hóa và xã hội giữa các nước độc tài và dân chủ có thể thúc đẩy dân chủ hóa ở các nước độc tài. Mặt khác, thực tế cho thấy các chế độ độc tài như Việt Nam có thể khéo léo tận dụng những liên kết này để củng cố quyền lực.

Về khái niệm “liên kết dân chủ” 

Lý thuyết “liên kết dân chủ”, hay “democratic linkage”, được hai học giả khoa học chính trị Steven Levitsky (Đại học Harvard) và Lucan Way (Đại học Toronto) khởi xướng năm 2005. [1][2]

Theo cặp đôi quyền lực của khoa học chính trị so sánh này, “liên kết dân chủ” mô tả độ dày giữa các kết nối về: (1) kinh tế (như mậu dịch, đầu tư), (2) thể chế (liên minh, ngoại giao, quân sự), (3) xã hội (du lịch, giáo dục, gia đình), (4) lưu chuyển thông tin (sự hiện diện của báo chí, hội nhóm trên mạng, giao lưu văn hóa), cũng như (5) mạng lưới xã hội dân sự (các hội nhóm nghề nghiệp, chuyên ngành, NGOs).

Những kết nối này tạo ra hai nhóm lợi ích tại hai không gian khác biệt. 

Nếu đây là liên kết dân chủ giữa các quốc gia đã có sẵn truyền thống dân chủ (hãy tưởng tượng giữa Hoa Kỳ và châu Âu), chúng có thể giúp củng cố định chế dân chủ giữa hai quốc gia. Trong trường hợp một quốc gia gặp phải các vấn đề về suy thoái dân chủ, những liên kết này đôi khi có thể tạo ra rào chắn bảo vệ các giá trị cốt lõi của nền dân chủ đang gặp vấn đề.