Khi nhắc đến sự phát triển của một quốc gia, mức sống cao thường được xem là thước đo tiêu biểu.

Thực tế, ở các nước có truyền thống dân chủ xã hội mạnh như Đức, Thụy Điển và Đan Mạch, người dân có mức sống cao đi kèm với hàng loạt yếu tố khác như chính quyền minh bạch, hệ thống giáo dục và an sinh xã hội tiên tiến, cùng một xã hội tương đối bình đẳng.

Trong khi đó, Việt Nam và Trung Quốc có mức thu nhập trung bình, phải đối mặt với nhiều vấn nạn như bất bình đẳng xã hội, tình trạng tham nhũng nghiêm trọng trong khi chất lượng hệ thống phúc lợi xã hội còn yếu.

Triều Tiên hiện là một trong những quốc gia nghèo đói và tham nhũng nhất thế giới. Nước này thường xuyên phải đối mặt với vấn nạn thiếu hụt lương thực, thiếu điện, cơ sở hạ tầng yếu kém; chưa kể, tăng trưởng và thương mại còn phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc. [1] 

Nguyên nhân nào đã dẫn đến những sự khác biệt lớn lao này giữa các quốc gia? Yếu tố nào quyết định một quốc gia sẽ trở nên thịnh vượng hay nghèo đói?

Daron Acemoglu, James Robinson và Simon Johnson, chủ nhân của giải Nobel Kinh tế năm 2024 cho rằng vấn đề nằm ở thể chế.

Thể chế: Luật chơi quyết định sự phát triển

Thể chế được hiểu đơn giản là luật chơi của xã hội, bao gồm các quy tắc được thiết lập để điều chỉnh cách thức các cá nhân tương tác với nhau. [2]

Thể chế được chia thành hai loại chính: thể chế kinh tế và thể chế chính trị, mỗi loại tùy theo tính chất lại có thể phân thành “tước đoạt” (extractive) hoặc “dung hợp” (inclusive).

Trong các thể chế tước đoạt, quyền lực chính trị và kinh tế tập trung vào một nhóm có quyền thế và phần lớn người dân không thể tiếp cận các cơ hội kinh tế xã hội và tài nguyên của quốc gia.