Một đại tá cảnh sát quay người về phía tượng đài Thủy quân Lục chiến trên đường Tự Do, trước tòa nhà Hạ Nghị viện. Đứng trước tượng đài, ông nghiêm trang chào lần cuối. Rồi ông rút khẩu súng lục khỏi bao, đưa lên thái dương và siết cò. 

Tiếng súng vang lên giữa thành phố hỗn loạn. 

Đó là Sài Gòn vào buổi sáng ngày 30/4/1975.

Những tiếng súng lẻ tẻ khác vang lên trong các văn phòng, nơi vài vị tướng Việt Nam Cộng hòa chọn kết thúc cuộc đời thay vì đầu hàng quân cộng sản. 

Tướng Nguyễn Khoa Nam, tự sát ngay tại phòng làm việc. 

Tướng Lê Văn Hưng - phó tư lệnh Quân khu IV - tuẫn tiết tại nhà riêng.

Chỉ huy của Sư đoàn 5 và Sư đoàn 7 Quân lực Việt Nam Cộng hòa cũng tự sát, cũng như hai tư lệnh quân đoàn là Thiếu tướng Nam của Quân khu IV và Thiếu tướng Phú.

Tượng đài Thủy quân Lục chiến đó ngày nay không còn nữa, thay vào đó là một đài phun nước. Đường Tự Do ngày xưa nay đã đổi tên thành đường Đồng Khởi. Còn tòa nhà Hạ Nghị viện Việt Nam Cộng hòa đã trở thành Nhà hát Thành phố. 

Xung quanh địa điểm lịch sử này, trong những ngày này, là cờ hoa giăng ngập lối.

“Chào mừng kỷ niệm 50 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.”

“Chủ tịch Hồ Chí Minh sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta”

“Đảng Cộng sản Việt Nam quang vinh muôn năm.”

Tại Dinh Độc Lập, người ta tổ chức lễ diễu binh trang nghiêm. Sẽ có những vòng hoa, những giây phút mặc niệm để tưởng nhớ các liệt sĩ. Những người được tri ân ấy dĩ nhiên đến từ phe chiến thắng.

Nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ khi Chiến tranh Việt Nam kết thúc. Nếu bạn sinh ra trong khoảng thời gian này, chắc chắn bạn đã lớn lên cùng những câu chuyện hào hùng của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Nhưng bạn có lẽ chưa bao giờ được nghe trọn vẹn phần còn lại của câu chuyện: lịch sử của phía bên kia.

Bài viết này không nhằm phủ nhận chiến thắng, cũng không để khơi lại hận thù. Chỉ đơn giản là kể lại một góc nhìn khác — một góc nhìn có thật nhưng đã bị lãng quên.

***

Những ngày cuối cùng của tháng Tư năm 1975, bầu không khí Sài Gòn đặc quánh sự hỗn loạn và hoang mang.

Từ vài ngày trước, những đoàn người tị nạn ùn ùn đổ về thành phố, khiến các con đường tắc nghẽn triền miên. Xen giữa dòng người là những gương mặt thất thần, tay xách nách mang, chen chúc nhau trong một thành phố thoi thóp. Loa phát thanh cũng đã im hơi lặng tiếng được mấy ngày, không còn phát những bài ca hay khẩu hiệu yêu nước, như là chính quyền không còn biết phải nói gì thêm.