Ở Indonesia vào những năm 1980, khi các làng nhận được tài trợ từ chính phủ, họ cần quyết định cách sử dụng. Nếu chính phủ ra lệnh “phải làm thế này, thế kia” thì đôi khi điều đó không đúng với nhu cầu thực sự của người dân, và có thể dẫn đến phàn nàn hoặc chỉ trích. Cách tốt nhất là để người dân tham chính và tự quyết định. Khi dân quyết định, thì dù quyết định đó ra sao, chính phủ không bị đổ lỗi, vì đó là quyết định của người dân.

Mặc dù khi đó đang là thời kỳ độc tài quân sự của Tổng thống Suharto, họ vẫn áp dụng mô hình thảo luận ở cấp làng, và kết quả rất ấn tượng. Những công trình cơ sở hạ tầng ở quy mô làng, được quyết định qua tiến trình thảo luận này, thường được xây dựng hiệu quả hơn và ít tham nhũng hơn so với các công trình tương đương do chính phủ hoặc nhà thầu xây dựng. 

Điều này dễ hiểu vì khi người dân cùng tham gia thảo luận, họ đưa ra quyết định phù hợp với nhu cầu thực tế, và khi đến giai đoạn thực thi thì mọi thứ sẽ dễ dàng hơn. Và điều quan trọng không kém là, quá trình thảo luận cho phép các nhà lãnh đạo đẩy trách nhiệm sang cho chính quá trình đó và tránh bị đổ lỗi. 

Đó là một ví dụ tiêu biểu cho việc ngay cả ở những quốc gia chuyên chế hoặc manh nha dân chủ, vẫn có những cơ chế dân chủ tỏ ra hiệu quả trên thực tế. 

Người ta gọi đó là dân chủ thảo luận (deliberative democracy).

***

Dân chủ thảo luận mang lại hy vọng cho những học giả và những nhà thực hành dân chủ về một hướng phát triển dân chủ khác cho Đông Nam Á. Dân chủ, theo đó, không chỉ nằm ở cơ chế bỏ phiếu, mà còn thể hiện qua sự tham gia và khả năng thảo luận dân chủ trong dân chúng.

Các thực hành về dân chủ thảo luận có thể mang lại cảm hứng cho Việt Nam, để người dân có thể tham gia thực hành dân chủ một cách thiết thực và ảnh hưởng đến các tiến trình sửa đổi hiến pháp, pháp luật, và các chính sách, ngay cả khi họ phải chịu những hạn chế trong một chế độ chuyên quyền. 

Đặc biệt, trong cuộc cải tổ bộ máy chính quyền địa phương, nhà nước rất cần học hỏi từ các nước láng giềng và thế giới để cải thiện sự tham gia hiệu quả của công dân vào quá trình ra quyết định tại địa phương cũng như ở cấp quốc gia. Các cơ chế dân chủ thảo luận là một thiết kế đáng học hỏi.

Đây là bài viết đầu tiên trong loạt bài về dân chủ thảo luận, trong đó, Luật Khoa sẽ giới thiệu lý thuyết và các thực hành về dân chủ thảo luận trong khu vực và những mô hình đáng học hỏi khác trên thế giới, nơi lý thuyết, thực hành và công nghệ được phối hợp để tăng tính hiệu quả của các diễn đàn thảo luận dân chủ.