Đằng sau những cải cách quyết liệt có thể là một quá trình tập trung quyền lực ngày càng lớn vào một nhóm thiểu số.

Ngày 3/8/2025 đánh dấu tròn một năm ông Tô Lâm trở thành tổng bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam - vị trí được xem là quyền lực nhất trong hệ thống chính trị hiện nay.

Việc ông Tô Lâm lên nắm quyền diễn ra sau chuỗi biến động chưa từng có ở thượng tầng lãnh đạo: hai trong số “tứ trụ” là ông Võ Văn Thưởng và ông Vương Đình Huệ lần lượt mất chức, và đặc biệt là sự kiện ông Nguyễn Phú Trọng - người giữ ghế tổng bí thư suốt ba nhiệm kỳ liên tiếp - qua đời ngày 19/7/2024. 

Một cuộc chuyển giao quyền lực diễn ra đầy bất ngờ, khẩn trương và không thiếu yếu tố kịch tính, đã chính thức đưa ông Tô Lâm - xuất thân từ ngành công an - lên vị trí tối cao của Đảng và Nhà nước. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử chính trị Việt Nam, một nhân vật xuất thân từ ngành công an đã bước lên vị trí này. Việc này không chỉ đánh dấu một sự chuyển đổi mang tính biểu tượng, mà còn mở ra một giai đoạn tiềm ẩn nhiều biến số khó đoán định, cả trong cấu trúc quyền lực lẫn cách vận hành hệ thống. 

Kỷ nguyên Tô Lâm bắt đầu bằng hàng loạt cải cách được mô tả là quyết liệt, bất ngờ và “chưa từng có tiền lệ”. Sau một năm nhìn lại, nhiều chuyên gia và nhà quan sát đã có những hướng nhận định khác nhau, cả tán dương lẫn hoài nghi, thậm chí phê phán những gì vị lãnh đạo người Hưng Yên này đã thực hiện. 

Đơn cử, nhà nghiên cứu chính trị Việt Nam lâu năm Carl Thayer ca ngợi ông là nhà lãnh đạo táo bạo và đáng khâm phục, thậm chí vượt xa người tiền nhiệm là ông Trọng. 

Trong khi đó, giáo sư Vũ Tường tỏ ra nghi ngờ những cải cách của ông Tô Lâm “có nhiều hình thức hơn là thực chất”, ví như chính sách phát triển kinh tế tư nhân chỉ lệ thuộc các tập đoàn lớn, tập trung vào bất động sản, không tạo giá trị thực. 

Một số nhà nghiên cứu khác lại cảnh báo về nguy cơ đang có sự tập trung quyền lực quá lớn vào tay một cá nhân, cộng với rủi ro từ tốc độ cải cách quá nhanh và thiếu nền tảng đồng thuận xã hội. 

Một năm sau thời khắc bước lên đỉnh cao quyền lực, đã đến lúc nhìn lại: ông Tô Lâm đã làm được những gì, và điều gì còn đang bỏ ngỏ?