Mức thuế được Mỹ chính thức công bố hôm 31/7 đã xoáy sâu vào nỗi bất an của các doanh nghiệp FDI Việt Nam khi khái niệm “hàng trung chuyển” chưa được làm rõ, trong bối cảnh nền kinh tế trong nước tỏ rõ tính chất dễ bị tổn thương.

Theo công bố chính thức của Nhà Trắng, từ ngày 7/8, Việt Nam sẽ chịu mức thuế 20% lên hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ. Hàng hóa trung chuyển xuất đi từ mọi quốc gia đều bị áp mức thuế 40%, nhưng hiện chưa có định nghĩa cụ thể cho loại hàng hóa này.

Trong bối cảnh đó, từ tháng Tư đến nay, sau các diễn biến về chính sách thuế mới của Mỹ, các doanh nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp FDI, đang phải đè nặng lên vai nhiều nỗi lo, đặc biệt là về tình trạng chi phí gia tăng nhưng doanh thu lại sụt giảm nghiêm trọng. 

Ngoài ra, sự mơ hồ của chính sách thuế quan mới từ Mỹ, khi chưa có định nghĩa rõ ràng về dạng hàng hóa “trung chuyển” cũng khiến các doanh nghiệp FDI lo ngại và phải tìm những giải pháp phòng ngừa từ xa. Một số doanh nghiệp đã bắt đầu lựa chọn phương thức thu hẹp quy mô sản xuất. Một số khác lại dần di chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Việt Nam.

Những điều này đã phơi bày những điểm yếu trong cấu trúc nền kinh tế Việt Nam, cho thấy nền kinh tế này đặc biệt dễ bị tổn thương trước những biến động của chính sách thương mại toàn cầu.

Doanh nghiệp FDI lao đao trước khái niệm mơ hồ về hàng trung chuyển

Kể từ 00:00 giờ ngày 7/8 (theo giờ Mỹ), hàng xuất khẩu của Việt Nam chính thức bước vào quỹ đạo thuế quan mới từ Mỹ. Chính sách thuế quan mới này tạo ra một bước ngoặt tác động trực tiếp đến hệ sinh thái khoảng 27.000 doanh nghiệp FDI (số liệu báo cáo từ World Bank).

Theo đó, mức thuế mới dành cho hàng hóa sản xuất tại Việt Nam sẽ được tính bằng công thức: thuế quan = thuế cơ bản (MFN) + 20% (thuế bổ sung). 

Ví dụ, một sản phẩm xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ có thuế cơ bản là 5%. Sản phẩm này sẽ phải cộng thêm 20% thuế bổ sung, theo chính sách thuế mới của Mỹ. Cuối cùng, tổng mức thuế quan của sản phẩm này sẽ là 25%.

Đáng lưu ý, cũng theo tuyên bố mới từ Nhà Trắng, các hàng hóa Việt Nam được thông quan trước ngày 5/10, khi xuất khẩu sang Mỹ, sẽ chưa áp dụng mức thuế mới.

Ngoài ra, một trong những yếu tố gây lo ngại nhất về chính sách thuế quan mới này, chính là sự “mơ hồ” trong định nghĩa “transshipment”. Cụ thể, tại Phụ lục 2, Biểu thuế của Mỹ (HTSUS), mục 9903.02.01, quy định rằng, Cục Hải quan và Biên phòng Mỹ khi xác định mặt hàng của bất kỳ quốc gia nào có dấu hiệu “trung chuyển để trốn thuế” thì phải chịu mức thuế bổ sung 40%. Thế nhưng, hiện vẫn chưa thấy phía Mỹ đưa ra tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là hàng hóa trung chuyển.

Sự mơ hồ về cách hiểu “hàng hóa trung chuyển” đặc biệt gây ra nỗi âu lo trong giới doanh nghiệp Việt Nam. Đối với quốc gia Đông Nam Á này, mức thuế suất 40% như một đòn chí mạng đánh vào nền xuất khẩu nội địa. 

Bởi lẽ, Việt Nam là nền kinh tế phụ thuộc hơn 70% giá trị xuất khẩu vào các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (FDI). Chưa kể, ngành sản xuất trong nước phải lệ thuộc phần lớn nguồn nguyên liệu nhập khẩu, mà trong đó khoảng 80% đến từ Trung Quốc. Trong khi đó, tỷ lệ hàng thực sự đạt tiêu chí nội địa hóa, tức là do doanh nghiệp Việt làm chủ hoàn toàn công nghệ và dây chuyền sản xuất, chỉ dừng lại ở mức 5 - 10% trong giá trị hàng hóa xuất khẩu.