Khói nhang bay nghi ngút trong nghĩa trang Lái Thiêu, Bình Dương.

Hàng trăm giáo dân lặng lẽ đọc kinh. Trước hai ngôi mộ nhỏ, không đề tên tuổi, chỉ khắc mấy dòng “Gioan Baotixita Huynh” và “Giacôbe Đệ”. Thế nhưng, ai có mặt cũng biết đó là phần mộ của cựu Tổng thống Ngô Đình Diệm và bào đệ Ngô Đình Nhu.

Bên ngoài hàng rào, vài người bán kẹo kéo bật loa inh ỏi. Xa hơn chút nữa, công an đứng rải rác, có người mặc quân phục, có người mặc thường phục trà trộn vào đám đông. Nhưng bên trong, thánh lễ vẫn diễn ra trang nghiêm.

Đã hơn sáu thập niên trôi qua từ ngày ông Diệm và em trai bị giết trong cuộc đảo chính năm 1963. Nhưng cứ đến ngày 2 tháng Mười Một, người Công giáo Việt Nam ở một vài nơi vẫn thắp một nén nhang, dâng một lời cầu nguyện để tưởng nhớ vị tổng thống đầu tiên của Việt Nam Cộng hòa, và còn là một tín hữu Công giáo.

Câu chuyện trở lại với một hàng ghế trong nhà thờ Cha Tam ở Sài Gòn.

Đây là một hàng ghế đặc biệt. Đặc biệt đến mức các cha xứ đã gắn hẳn một tấm biển đồng, khắc chữ lên đó để nhắc giáo dân và khách khứa về lý do tại sao nó đặc biệt.

Có điều, toàn bộ chữ khắc lại là ngoại ngữ: tiếng Anh, Pháp và Hoa. Dịch nguyên văn: “Đây là hàng ghế mà Tổng thống Ngô Đình Diệm và bào đệ Ngô Đình Nhu ngồi trước khi bị bắt lên xe tăng và bị giết trên đường đến Sài Gòn vào ngày 2 tháng Mười Một năm 1963.”

Một tổng thống - một tín hữu

Xuất thân là một tín hữu Công giáo, Ngô Đình Diệm sinh ra trong một gia đình đạo “gốc” lâu đời. Anh trai ông là Giám mục Ngô Đình Thục, và về sau, Hồng y Nguyễn Văn Thuận - một nhân vật nổi bật của Giáo hội Công giáo Việt Nam - cũng chính là cháu gọi ông Diệm bằng bác.

Mối liên hệ chặt chẽ giữa ông và Giáo hội không chỉ đến từ xuất thân mà còn từ chính sách trong thời gian ông làm tổng thống.

Rõ nhất là đợt tái định cư năm 1954, khi hàng trăm nghìn người từ miền Bắc bỏ chế độ cộng sản để vào trong Nam. [1] Trong đó, phần lớn là tín hữu Công giáo. Chính họ trở thành cộng đồng ủng hộ và mang ơn ông Diệm nhiều nhất, khiến số người ủng hộ chính phủ của ông tăng lên đáng kể.