Nếu một ngày đẹp trời Việt Nam trở thành quốc gia dân chủ thì nước ta nên theo mô hình nào? Liệu đó sẽ là dân chủ đại nghị như ở Nhật Bản hay Đức, nơi đảng lớn nhất trong quốc hội chọn ra thủ tướng; hay là tổng thống chế như ở Hoa Kỳ, nơi người dân trực tiếp bầu ra tổng thống - người vừa là nguyên thủ quốc gia, vừa là người đứng đầu chính phủ?

Một câu hỏi khác cũng quan trọng không kém: hệ thống bầu cử nên được thiết kế ra sao để vừa tránh tình trạng một hoặc hai đảng độc chiếm quyền lực, vừa ngăn ngừa sự phân mảnh chính trị do có quá nhiều đảng nhỏ?

Để tìm lời giải cho những câu hỏi này, việc tham khảo mô hình chính thể và hệ thống bầu cử của các quốc gia có nền quản trị tiên tiến là điều cần thiết.

Làm sao để đánh giá tính hiệu quả của một chính thể?

Bộ Chỉ số Quản trị Toàn cầu (Worldwide Governance Indicators) là bộ tiêu chí đánh giá chất lượng quản trị nhà nước của hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, năm tiêu chí sau phản ánh rõ chất lượng thể chế và hiệu quả hoạt động của chính phủ: [1]

Phần tiếp theo sẽ trình bày 22 quốc gia được đánh giá cao về năm tiêu chí quản trị nhà nước, sắp xếp theo tổng điểm từ cao xuống thấp. [2]

So sánh mô hình chính thể và hệ thống bầu cử của 22 quốc gia hàng đầu

Để cung cấp cái nhìn toàn diện, bảng dưới đây sẽ trình bày thông tin về hệ thống bầu cử, quy tắc bầu cơ quan lập pháp, số lượng đảng có thực quyền trong nghị viện (number of effective parliamentary parties) và mô hình chính thể (mối quan hệ giữa hành pháp và lập pháp) của từng quốc gia. 

Ở cột quy tắc bầu cơ quan lập pháp, người viết giữ nguyên các thuật ngữ tiếng Anh để bạn đọc dễ tra cứu. Dưới bảng sẽ có phần giải thích các thuật ngữ này bằng tiếng Việt.

Đối với các quốc gia dân chủ đại nghị có cơ cấu lưỡng viện như Đức, Nhật Bản, Canada và Australia, bảng tập trung cung cấp thông tin về Hạ viện - cơ quan lập pháp quan trọng hơn và có tính quyết định trong việc thành lập hoặc bãi nhiệm chính phủ.