Chỉ trong vòng chưa đầy 48 giờ sau khi tòa phúc thẩm Thái Lan ra phán quyết, nhà hoạt động nhân quyền người Ê Đê Y Quỳnh B’Đăp đã bị bí mật bàn giao cho phía Việt Nam. Quy trình dẫn độ này diễn ra chóng vánh đến mức các nhóm quan sát quốc tế như Human Rights Watch hay Ân xá Quốc tế đều lên tiếng và cho rằng đây là thất bại nghiêm trọng của Thái Lan trong việc thực thi nghĩa vụ nhân quyền của mình.

Diễn biến bắt đầu từ tối 28/11, khi Cục Cải huấn Thái Lan thông báo đã chuyển giao ông Y Quỳnh B’Đăp cho cảnh sát. Theo nhà nghiên cứu Sunai Phasuk, việc bàn giao cho phía Việt Nam diễn ra ngay sau đó. Đến ngày 30/11, luật sư Nadthasiri Bergman xác nhận với BBC rằng thân chủ của bà đã bị dẫn độ. Điều đáng chú ý là bản án phúc thẩm ngày 26/11 của tòa Thái Lan không buộc phải dẫn độ; tòa chỉ tuyên bố rằng nếu Chính phủ Thái Lan chọn làm điều đó, thì quyết định này không vi phạm pháp luật.

Tòa thậm chí thừa nhận ông Y Quỳnh B’Đăp có quy chế tị nạn của Liên Hợp Quốc, nhưng vẫn xem rằng ông “không có nguy cơ bị đối xử vô nhân đạo” khi trở về Việt Nam, bất chấp các cáo buộc khủng bố đầy tranh cãi và mức án 10 năm tù dành cho ông trong một phiên xử vắng mặt. Đối với các chuyên gia nhân quyền, đây là một ví dụ điển hình cho tình trạng các quốc gia sử dụng cơ chế dẫn độ để trả về những người bị cáo buộc tội chính trị, trong khi chính những cáo buộc đó lại xuất phát từ việc họ thực thi quyền tự do biểu đạt hay vận động cho quyền lợi của cộng đồng yếu thế.

Trường hợp của Y Quỳnh B’Đăp không phải là cá biệt. Nó phản ánh một vấn đề lớn hơn của hệ thống dẫn độ quốc tế: quyền con người bị giảm xuống thành yếu tố thứ yếu, còn lợi ích ngoại giao lại được ưu tiên. Đây cũng chính là trọng tâm của cuốn sách Reforming International Extradition: Fairness, Individual Rights and Justice (tạm dịch: Cải cách thủ tục dẫn độ quốc tế: Công bằng, quyền cá nhân và công lý) của Sally Kennedy và Ian Warren. Đây là một công trình nghiên cứu quan trọng phân tích cách mà các chính phủ lạm dụng dẫn độ để truy bắt “tội phạm” chính trị, và các tòa án thường thất bại trong việc bảo vệ các cá nhân đó trước nguy cơ bị tra tấn, nhục hình hoặc xét xử bất công khi về tới quê nhà.