Một ngày đẹp trời, bạn theo xe một người dân ở ngoại thành, len lỏi qua các làn khói bụi và dòng xe cộ dưới cái nắng gay gắt vào mùa hè. Bạn đang làm gì ư? Bạn nghiên cứu về lằn ranh giữa “nội” và “ngoại” của thành phố Hồ Chí Minh, đô thị được cho là có cấu trúc hai phần rõ rệt: bên trong và bên ngoài thành phố. 

Bên trên không chỉ là một ví dụ để mở đầu câu chuyện, đó chính xác là những gì mà Erik Harms, tác giả của cuốn “Saigon’s edge: on the margins of Ho Chi Minh city” (Rìa Sài Gòn: Bên lề Thành phố Hồ Chí Minh), đã làm. Ông thực sự đã leo lên xe của những người dân ở Hóc Môn, ngày ngày theo họ băng qua những con đường từ huyện này vào trung tâm thành phố. Erik áp dụng một số nguyên tắc nghiên cứu khoa học trong lúc nghe câu chuyện của những người dân, ghi chép lại và viết thành nghiên cứu. 

Phương pháp này được gọi là ethnography (tạm dịch: ghi chép dân tộc học). Ethnography là từ ghép giữa “ethno” (dân tộc) và “graphy” (viết), là một phương pháp nghiên cứu định tính quan trọng trong ngành Nhân học, là cách mà các nhà nghiên cứu thường áp dụng khi tìm hiểu về văn hóa, niềm tin, tín ngưỡng, suy nghĩ hay trải nghiệm… của một cộng đồng. 

Trong cuốn sách, Erik Harms, một người được nhận xét là “không thua gì một người Việt Nam”, tìm hiểu về sự phân ranh và đối lập giữa cái được gọi là “ngoại thành” và “nội thành”, giữa “bên trong” và “bên ngoài”, “nông thôn” và “thành thị”. Và thế là ông chọn Hóc Môn, một huyện thuộc địa phận của TP. HCM nhưng lại nằm trong vùng giáp ranh giữa nông thôn và thành thị.