Lại một mùa bầu cử vắng bóng người khuyết tật

Chiếm hơn 7% dân số nhưng người khuyết tật chưa từng có đại diện công khai nào tại Quốc hội.

Theo dòng sự kiện: Một phóng sự của báo VOV đăng tải ngày 8/10/2025 cho biết có hai ứng cử viên người khuyết tật nộp hồ sơ ứng cử đại biểu Quốc hội khóa 16 là: bà Nguyễn Thị Minh Tâm, giáo viên Toán trường THPT Thiên Hộ Dương (Cao Lãnh, Đồng Tháp), ủy viên Ban Thường vụ Hội Liên hiệp Thanh niên Khuyết tật Việt Nam, và bà Huỳnh Ngọc Hồng Nhung, chủ tịch Hội Người Khuyết tật TP. Cần Thơ.

Đây là hai ứng cử viên người khuyết tật hiếm hoi công khai ứng cử vào Quốc hội khóa 16.
Tuy nhiên, bà Tâm và bà Nhung đều không nằm trong danh sách ứng cử viên chính thức được Quốc hội công bố ngày 14/2.
Phóng viên Luật Khoa không tìm được các thông tin liên quan đến quá trình ứng cử của hai người này.

Bối cảnh: Dù có khoảng 6,2 triệu người và chiếm hơn 7% dân số cả nước, chính trường Việt Nam chưa ghi nhận đại biểu Quốc hội nào công khai là người khuyết tật. Trong kỳ bầu cử năm nay, việc bổ sung cơ cấu về người khuyết tật là một trong những nội dung được quan tâm. Nhưng đến nay, chưa có ứng cử viên người khuyết tật nào được công bố.

Trước mỗi kỳ bầu cử, Quốc hội quyết định trước - dựa trên chỉ đạo của Đảng Cộng sản - tỉ lệ phân bổ ghế theo các tiêu chí khác nhau được gọi là “cơ cấu”. Theo Nghị quyết 1891, các chỉ tiêu về đa dạng thành phần xã hội thuộc dạng “cơ cấu hướng dẫn” - tức là cơ cấu linh hoạt, tùy từng địa phương cân nhắc đề cử.
Theo quy định này, người khuyết tật không được đảm bảo chỉ tiêu trong thành phần, cơ cấu đại biểu Quốc hội khóa 16.
Ngày 9/12/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu đảng ủy Quốc hội “nghiên cứu, bổ sung” cơ cấu có đại biểu Quốc hội là người khuyết tật.
Mười ngày sau đó, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam yêu cầu Liên hiệp Hội người Khuyết tật Việt Nam giới thiệu một người khuyết tật ra ứng cử.
Tuy nhiên, hiện nay chưa rõ ứng cử viên người khuyết tật này có được giới thiệu hay không và danh tính của họ.

Chuyện cũ nhắc lại: “Hiệp sĩ công nghệ thông tin” Nguyễn Công Hùng được cho là ứng cử viên người khuyết tật đầu tiên tranh cử vào Quốc hội. Ông Hùng tự ứng cử, vượt qua các vòng hiệp thương và lọt vào danh sách ứng cử viên chính thức đại biểu Quốc hội khóa 13. Tuy nhiên, do “bị nhiều người hoài nghi về khả năng đảm nhiệm trọng trách do tình trạng sức khỏe”, ông đã không trúng cử.

Bà Thạch Thị Dân, phó hiệu trưởng trường Đại học Trà Vinh, đại biểu Quốc hội khóa 12 và 13, được cho là người có khuyết tật nhẹ và tham gia tích cực vào việc góp ý các chính sách về người khuyết tật trên nghị trường. Tuy nhiên, bà Dân không tự nhận mình là đại diện của cộng đồng người khuyết tật.

Toàn cảnh: Theo Hiến pháp, mọi công dân Việt Nam từ trên 21 tuổi đều có thể tham gia ứng cử vào Quốc hội. Tuy nhiên, các quy định pháp luật đang tạo ra nhiều rào cản vô hình trong việc đảm bảo quyền tham chính của người khuyết tật.

Khoản 3, Điều 22 Luật Tổ chức Quốc hội quy định người ứng cử đại biểu Quốc hội phải “có sức khỏe” nhưng không quy định rõ về “tiêu chuẩn” này.
Theo một báo cáo về sự tham gia của người khuyết tật vào các cơ quan dân cử được Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) công bố vào tháng 6/2025, điều luật “mơ hồ và khó định lượng” này về “sức khỏe” đối với ứng cử viên đại biểu Quốc hội đang là một trong những rào cản lớn cho người khuyết tật.
Ngoài ra, các định kiến đối với người khuyết tật, việc thiếu hụt chỉ tiêu cho cộng đồng này, cùng các chương trình hỗ trợ và tiếp cận các hoạt động tranh cử đang ngăn cản việc thực hành quyền tham chính của người khuyết tật.

Độc lạ Việt Nam: Thành viên Hội đồng Bầu cử Quốc gia vừa tổ chức, vừa tranh cử

Người thiết kế, điều hành hoặc giám sát cuộc chơi không thể đồng thời là người hưởng lợi trực tiếp từ kết quả của cuộc chơi đó. Chỉ có như vậy, cuộc chơi mới diễn ra công bằng. Những tưởng đó đã là luật chung của mọi cuộc chơi. Thế nhưng, Hội đồng Bầu cử Quốc gia có vẻ không nghĩ thế.

Bầu cử 2026