Bầu cử trong nước thì bị người dân đánh giá là chuyện hình thức, nhưng hễ cứ có nước khác mời thì Việt Nam rất xông xáo đi “giám sát bầu cử” ở nước bạn. 

Cuối tháng 12/2025, chính quyền quân đội Myanmar (Miến Điện) mời Việt Nam sang giám sát bầu cử. [1] Trong khi báo chí quốc tế gọi cuộc bầu cử do chính quyền quân đội đảo chính tổ chức là “bầu cử giả hiệu” (sham election), hậu “giám sát”, báo chí nước nhà liên tục trích dẫn tuyên bố “tổng tuyển cử thành công” ở nước này. [2][3]

Trước đó một năm, Việt Nam cũng cử đoàn đại diện đi “giám sát bầu cử” ở Nga. Kết quả thì bao nhiêu năm vẫn vậy, còn phía Việt Nam thì đánh giá “công tác tổ chức bầu cử tốt, cử tri được tạo điều kiện thuận lợi để đi bầu, đảm bảo an ninh”. [4]

Điều thú vị là, giống như cả hai cuộc bầu cử kể trên, dân Việt Nam nhiều người hiểu rõ là kết quả bầu cử ở Việt Nam cũng là chuyện đã rồi. Tuy nhiên, cái khác là Việt Nam chưa từng mời nước nào hay tổ chức nào giám sát lại bầu cử nước mình như Myanmar hay Nga. 

Điều này phản ánh nhiều đặc tính quan trọng và thú vị của bầu cử tại Việt Nam. 

Giám sát bầu cử là gì?

Bầu cử minh bạch là điều kiện cần của bất kỳ nền dân chủ nào. Dân chủ thì cần nhiều hơn một cuộc bầu cử, nhưng để có một nền dân chủ, điều tiên quyết là cần phải có một cuộc bầu cử diễn ra công bằng và hợp quy. 

Giám sát bầu cử (election monitoring) hay theo dõi bầu cử (election observation) là hoạt động quan sát bầu cử cơ bản nhằm đảm bảo một cuộc bầu cử được diễn ra công bằng, phù hợp với pháp luật của quốc gia sở tại và các chuẩn mực quốc tế về bầu cử. [5]