Một quy định chưa từng có tiền lệ, đi trước cả Bộ luật Hình sự.

Theo dòng sự kiện: Ngày 24/4/2026, Quốc hội thông qua Nghị quyết 29/2026 về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai, có hiệu lực kể từ ngày 1/5/2026.

Điều 5 và Điều 7 của nghị quyết này đã quy định về việc không truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự (TNHS) đối với những người vi phạm pháp luật về đất đai nếu đáp ứng những điều kiện nhất định.

Quan trọng: Hành vi vi phạm phải xảy ra trước ngày 1/8/2024 thì mới được xem xét. Đây là ngày Luật Đất đai 2024 bắt đầu có hiệu lực, và cũng gần trùng với ngày ông Tô Lâm được bầu làm tổng bí thư của Đảng Cộng sản (3/8/2024).

Đọc luật giùm bạn: 

Về điều kiện áp dụng cơ chế này, Điều 5 của Nghị quyết 29/2026 chia làm hai trường hợp: 

  • (i) Nếu không gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước thì phải đáp ứng các điều kiện sau: không tham nhũng; vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh; dự án, công trình đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội; không có khiếu nại, tố cáo hoặc có nhưng đã giải quyết dứt điểm; 
  • (ii) Nếu gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước thì ngoài việc đáp ứng các điều kiện của trường hợp thứ nhất, còn phải khắc phục toàn bộ hậu quả.

Theo Điều 8 của nghị quyết này, trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm, nếu có đủ căn cứ nêu trên thì ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự. Nếu vụ án bước sang giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử thì ra quyết định đình chỉ điều tra hoặc đình chỉ vụ án.

Điều 4 của nghị quyết này đã giải thích các thuật ngữ có liên quan như sau:

  • “Không tham nhũng” là việc không thực hiện các hành vi tham nhũng hoặc tội phạm về tham nhũng trong các văn bản pháp luật và được cơ quan có thẩm quyền kết luận bằng văn bản. 
  • “Vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội” và “vì mục đích bảo đảm quốc phòng, an ninh” là việc tổ chức, cá nhân có thẩm quyền thực hiện hoạt động, ban hành chính sách hoặc quyết định nhằm phát triển kinh tế - xã hội địa phương, đất nước, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân; bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và sự ổn định của nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa.
  • “Mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội” là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thu hút đầu tư, tạo việc làm, cải thiện hạ tầng kỹ thuật, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội.
  • “Khắc phục hậu quả thiệt hại” là việc cá nhân vi phạm và tổ chức, cá nhân có lợi ích trực tiếp từ hành vi vi phạm thực hiện bồi thường về vật chất nhằm bảo đảm lợi ích của nhà nước, các bên liên quan và bên thứ ba ngay tình.

Theo Điều 2 của nghị quyết này, đối tượng được áp dụng cơ chế tạm hoãn trách nhiệm hình sự cũng như các cơ chế đặc thù khác là các cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc các trường hợp sau: (i) có liên quan đến vi phạm, xử lý vi phạm pháp luật về đất đai tại các dự án, công trình; (ii) có liên quan đến các dự án tồn đọng, kéo dài. Cả hai trường hợp này đều phải xảy ra trước ngày 1/8/2024. 

Vừa chạy, vừa xếp hàng: Các văn bản pháp luật hiện hành không có quy định nào cho phép miễn trách nhiệm hình sự vì khắc phục được toàn bộ hậu quả và đáp ứng thêm một số điều kiện nhất định.

  • Trước đó, trong hồ sơ dự thảo chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự công bố vào ngày 17/4/2026, Bộ Công an đã có nhiều đề xuất theo hướng miễn giảm TNHS hoặc hình phạt cho những người khắc phục được toàn bộ hậu quả. Chẳng hạn: tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để có thời gian khắc phục hậu quả; giảm án rất sâu, thậm chí từ án tử hình xuống án tù không quá 20 năm tù cho người ăn năn hối cải và khắc phục toàn bộ hậu quả; v.v. 
  • Tuy nhiên, dự thảo trên mới chỉ là định hướng sửa đổi và vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến người dân đến ngày 7/5/2026.
  • Dự kiến dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) với những điều khoản cụ thể sẽ được công bố để lấy ý kiến nhân dân trong tháng 7/2026. Tiếp đó sẽ trình Quốc hội khóa 16 cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 và thông qua tại Kỳ họp thứ 4, diễn ra vào năm 2027. 

Bối cảnh: Tính đến ngày 30/3/2025, Việt Nam có 4.489 dự án đất đai gặp khó khăn, vướng mắc với tổng mức đầu tư là hơn 3.352 tỷ đồng. Trong đó có 1.524 dự án tồn đọng thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

QH cho phép tạm hoãn trách nhiệm hình sự nếu vi phạm về đất đai mà “không tham nhũng”: Nghị quyết đi trước Bộ luật Hình sự
Một chế định về hình sự hoàn toàn mới của pháp luật Việt Nam lại xuất hiện lần đầu trong một nghị quyết về đất đai, thay vì Bộ luật Hình sự.
Thời sự

QH cho phép tạm hoãn trách nhiệm hình sự nếu vi phạm về đất đai mà “không tham nhũng”: Nghị quyết đi trước Bộ luật Hình sự

Một chế định về hình sự hoàn toàn mới của pháp luật Việt Nam lại xuất hiện lần đầu trong một nghị quyết về đất đai, thay vì Bộ luật Hình sự.