Một “kỳ tích đô thị” đang hình thành bên sông Hồng

Từ những tầng cao của các tòa tháp trung tâm nhìn xuống, dải sông Hồng nhuốm màu phù sa hiện lên như một chiếc khăn quàng ngang vùng lõi thành phố. Giữa dòng sông và khu trung tâm sầm uất là những cộng đồng dân cư đông đúc đã tồn tại qua nhiều thế hệ, nơi có những mái nhà, những xóm nhỏ và đời sống giàu - nghèo đan xen trong một không gian rất riêng của thủ đô.

Nhưng trong tương lai gần, hình ảnh ấy có thể thay đổi hoàn toàn bởi dự án Trục đại lộ cảnh quan và phân khu đô thị sông Hồng - một đại công trình với tổng vốn đầu tư được ước tính lên tới hàng chục tỷ đô-la. [1]

Trên truyền thông nhà nước, dự án này thường được mô tả như biểu tượng mới của hiện đại hóa đô thị: một “kỳ tích sông Hồng” đang dần hình thành tại thủ đô. [2] Những bản phối cảnh lấp lánh, các tuyến đại lộ ven sông, những khu đô thị mới và kỳ vọng tăng trưởng kinh tế đang phủ kín mặt báo.

Tuy nhiên, phía sau những hình ảnh phát triển ấy là một thực tế xã hội phức tạp hơn nhiều. Theo các quy hoạch được công bố, khoảng 247.000 cư dân sinh sống dọc hai bờ bãi sông Hồng sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp từ quá trình giải tỏa, tái định cư và tái cấu trúc không gian sống. [3]

Điều đáng chú ý không nằm ở việc một siêu dự án gây ra tranh luận trong xã hội - thứ vốn phổ biến ở mọi quốc gia có tốc độ đô thị hóa nhanh. Quan trọng hơn, gần như không tồn tại một cuộc thảo luận trên báo chí nhà nước nào đủ sâu về những hệ lụy xã hội của nó.

Giữa dòng thông tin một chiều ca ngợi sự phát triển, người ta bắt đầu nhận ra một khoảng trống lớn trong đời sống báo chí Việt Nam hiện nay: sự thiếu vắng của những nhà báo điều tra dấn thân, những người sẵn sàng đi xuống thực địa để nhìn các đại dự án từ góc nhìn của người dân bị tác động. Và khi nhắc đến kiểu báo chí ấy, nhiều người có thể sẽ nhớ tới nhà báo Phạm Đoan Trang.