Tiến sĩ Kinh tế Trần Đình Thiên mới đây có cổ vũ cho khái niệm “doanh nhân dân tộc”, “doanh nghiệp dân tộc”, có lẽ là theo tinh thần của Nghị quyết 68 về kinh tế tư nhân. Nghe rất hay nhưng nếu nhìn sang Hungary, chúng ta sẽ phải suy nghĩ lại.

Trước khi nói tới bài học của Hungary ngày nay, tôi xin kể lại chút chuyện cũ. 

Đó là hồi năm 1968 cũng ở Hungary, trong một bữa tối thân mật giữa gia đình ông Nguyễn Duy Trinh, ủy viên Bộ Chính trị, phó thủ tướng kiêm bộ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam, và người đồng nhiệm Hungary, tôi có đi phiên dịch cho họ.

Trong nhiều chuyện trao đổi giữa hai bộ trưởng, ông Trinh nói ông đã thăm công xã Đại Trại ở Trung Quốc, ông bảo xã hội chủ nghĩa mà thế thì xã hội chủ nghĩa để làm gì. Và ông cũng bảo ông đã thăm Bắc Triều Tiên và không biết gọi chế độ ấy là gì.

Đồng nghiệp Hungary của ông, Bộ trưởng Ngoại giao Péter János bảo “chúng tôi gọi chế độ đó là ‘phát xít phong kiến’ đồng chí ạ” và ông nhắc đến một câu ngạn ngữ “người thông minh học từ thiệt hại của người khác” (Más kárán tanul az okos). 

Ông Nguyễn Duy Trinh hóm hỉnh, vui đùa đáp lại “chúng tôi còn chẳng học được gì từ thiệt hại của chính mình”, và mọi người phá lên cười vui vẻ.