Ngày 2/7/2026, theo dự kiến, hơn 70.000 người sẽ đổ về nhà thờ Tắc Sậy, Bạc Liêu (nay là tỉnh Cà Mau), thuộc Giáo phận Cần Thơ để tham dự lễ tuyên phong Chân phước cho linh mục Trương Bửu Diệp. [1]

Sự kiện này không chỉ đặc biệt về mặt tôn giáo, mà còn cả về mặt chính trị.

Trước linh mục Trương Bửu Diệp, đã có 117 vị tử đạo của Công giáo Việt Nam được tuyên phong hiển thánh vào năm 1988. Nhưng phải đến năm 2026, lần đầu tiên một nghi lễ tuyên phong như vậy mới được tổ chức ngay trên lãnh thổ Việt Nam.

Vì sao một nghi lễ tưởng như thuần túy tôn giáo lại phải mất mấy mươi năm mới có thể diễn ra công khai tại Việt Nam?

Và vì sao thánh lễ ở Cà Mau có thể được xem như một cột mốc trong quan hệ giữa chính quyền Việt Nam và Vatican?

Để hiểu điều đó, cần quay lại năm 1988, khi Vatican phong thánh cho 117 vị tử đạo Việt Nam, dưới một bầu không khí căng thẳng giữa chính quyền Việt Nam, Vatican và Giáo hội Công giáo Việt Nam.

Từ một quyết định của Vatican

Tháng 6/1987, Giáo hoàng Gioan Phaolô 2 chấp thuận việc tuyên thánh cho 117 vị tử đạo Việt Nam. Lễ phong thánh được ấn định vào ngày 19/6/1988 tại Vatican. [2]

Với Giáo hội Công giáo, đây là một sự kiện lớn. 117 vị tử đạo này đã được phong chân phước ( Á thánh) qua nhiều đợt khác nhau: dưới thời Giáo hoàng Lêô 13 năm 1900, Giáo hoàng Piô 10 năm 1906 và 1909, rồi Giáo hoàng Piô 12 năm 1951. [3]

Đến năm 1988, Giáo hoàng Gioan Phaolô 2 mới tuyên phong hiển thánh chung cho cả nhóm.

Sau khi quyết định được đưa ra, Vatican thông báo cho phía Giáo hội Việt Nam. Giáo hoàng Gioan Phaolô 2 gửi điện cho Hồng y Giuse Maria Trịnh Văn Căn, tổng giám mục Hà Nội kiêm chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam. [4]

Hồng y Căn sau đó đáp lời, cho biết người Công giáo Việt Nam vui mừng trước tin này, và ông dự định sẽ dẫn một phái đoàn từ Việt Nam sang Rome dự lễ.

Cùng thời điểm, một quan chức cao cấp của Phủ Quốc vụ khanh Vatican cũng gặp không chính thức Đại sứ Việt Nam tại Ý. Mục đích là báo trước cho phía Việt Nam về quyết định phong thánh, đồng thời đề nghị chính quyền cho phép người Công giáo trong nước được cử hành sự kiện và có thể gửi phái đoàn sang Vatican.

Ngay từ đầu, giới quan sát đã cho rằng khả năng Hà Nội chấp thuận là không cao.

Kể từ năm 1975, mối quan hệ giữa Tòa Thánh và Việt Nam vốn đã xấu đi nhiều. [5] Sau chiến thắng ngày 30/4/1975, chính quyền cộng sản đã bỏ tù hơn 300 linh mục Công giáo, đóng cửa hầu như tất cả các chủng viện đào tạo linh mục, và quốc hữu hóa trường học, bệnh viện, tổ chức từ thiện, trại trẻ mồ côi của giáo hội.