Sửa Luật Đất đai: ‘Không quy định cứng’ về thủ tục thu hồi đất, giao chính phủ hướng dẫn

Luật Đất đai hiện hành quy định một trình tự, thủ tục khi thu hồi đất. Theo đó, chính quyền phải có kế hoạch bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, họp với dân trước rồi mới được thông báo thu hồi.

Dự luật sửa đổi chỉ quy định các hoạt động “thực hiện thu hồi”, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được xếp sau cùng.

Theo dòng thời sự: Đây là đề xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tại Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi được công bố vào ngày 21/7 và sẽ trình Quốc hội xem xét vào tháng 10/2026. Theo đó, toàn bộ quy định tại Điều 87, Luật Đất đai 2024 hiện hành về “trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất” bị lược bỏ.

Điều 87 luật hiện hành quy định một “trình tự, thủ tục” khi thu hồi đất. Theo đó, trước khi thu hồi đất, chính quyền phải niêm yết công khai và lấy ý kiến người dân về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Khoản 5, điều luật này quy định, chính quyền chỉ có thể ra quyết định thu hồi đất trong vòng 10 ngày sau khi các hoạt động bồi thường, tái định cư đã hoàn tất và có được sự đồng thuận của người dân, tức phải thực hiện các yêu cầu sau:

(1) Phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
(2) Người dân có đất thu hồi được bố trí tái định cư tại chỗ và đồng ý nhận tiền bồi thường chi phí tạm cư.
(3) Người dân có đất thu hồi được giao đất trên địa bàn để tái định cư.
(4) Người dân có đất thu hồi được giao nhà ở tái định cư.
(5) Người dân có đất thu hồi được giao đất ở gắn liền với nhà ở tái định cư;
(6) Người dân có đất thu hồi đồng ý và đã nhận tiền bồi thường.
Và (7) Người dân có đất thu hồi tự nguyện bàn giao đất cho nhà nước và được bố trí tạm cư/chi phí tạm cư.

Toàn bộ quy định này bị lược bỏ và được đề xuất thay thế bằng Điều 38 về “thực hiện thu hồi đất” trong dự luật sửa đổi.

Theo đó, dự luật này quy định sáu (06) hoạt động “thực hiện thu hồi”. Các hoạt động này chỉ mang tính liệt kê, tức không có ràng buộc thực hiện theo “quy trình, thủ tục” như quy định cũ.
Cụ thể, các công việc thu hồi là (sắp xếp theo thứ tự trong dự thảo): (1) Xây dựng kế hoạch thu hồi đất; (2) Tổ chức họp với người có đất trong khu vực thu hồi; (3) Thông báo thu hồi đất; (4) Điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm [...] nguồn gốc và tài sản gắn liền với đất thu hồi; (5) Lập [...] phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; quyết định thu hồi đất; và (6) Tổ chức thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; cưỡng chế [...] thu hồi đất (nếu có).
Theo Tờ trình của dự luật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất “không quy định cứng” một trình tự, thủ tục thu hồi đất trong Luật Đất đai sửa đổi mà giao Chính phủ quy định cụ thể (trang 17).

Luật cũ, luật mới: Luật Khoa lập bản so sánh một số khía cạnh quan trọng của hai điều luật này để nêu lên các điểm khác biệt cơ bản.

Điểm so sánh

Điều 87 - Luật Đất đai 2024 (hiện hành)

Điều 38 - Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi

Tên điều luật

Trình tự, thủ tục

bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng

Thực hiện thu hồi đất

vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng

Ràng buộc

Phải thực hiện theo trình tự

Các hoạt động mang tính liệt kê, không cần phải thực hiện theo trình tự

Số quy định chi tiết

9 khoản, 26 điểm - quy định các ràng buộc mà cơ quan nhà nước phải tuân thủ

6 khoản - chỉ bao gồm các hoạt động như đề cập ở trên

Thứ tự nhắc đến việc “bồi thường, hỗ trợ, tái định cư”

Đầu tiên

Cuối cùng

Thời điểm thông báo thu hồi đất

Sau khi “thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư” và “tổ chức họp với người dân có đất trong khu vực thu hồi”

Không rõ vì quy định chỉ mang tính liệt kê.

“Thông báo thu hồi đất” là hoạt động thứ ba được liệt kê sau “xây dựng kế hoạch thu hồi đất” và “tổ chức họp với người có đất trong khu vực thu hồi”

Hồ sơ dự luật: Luật Đất đai hiện hành chỉ mới được Quốc hội khóa 15 ban hành vào ngày 18/1/2024 và được áp dụng thi hành trong chưa đầy hai năm (từ ngày 1/8/2024). Việc sửa đổi Luật Đất đai không nằm trong nghị trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội. Đề xuất này chỉ mới được bổ sung vào ngày 26/6/2026, tức gần một tháng trước.

Theo Tờ trình dự thảo, một trong những mục tiêu quan trọng của việc sửa đổi Luật Đất đai là để “giải quyết kịp thời các vấn đề ưu tiên, cấp bách nảy sinh từ thực tiễn; tháo gỡ hoàn toàn các ‘điểm nghẽn’ về thể chế nhằm giải phóng nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội” (trang 9).
Nếu được thông qua vào tháng Mười tới đây, Luật Đất đai sửa đổi sẽ là một trong những dự án luật có thời gian làm luật kỷ lục trong lịch sử lập pháp Việt Nam với tổng thời gian soạn thảo và ban hành trong chưa đầy bốn tháng.